e-planedo

vidpunktoj el la esperantistaro

la 26-an de Julio 2017

Ĝirafo: 130a datreveno de la apero de Esperanto

26 Julio 2017, 22:39


Antaŭ 130 jaroj aperis la Unua Libro. Jen afiŝo de La Balta Ondo:

Esperanto – 130-jara!


Jen pere de TEJO:



Ĝirafo: Sándor Szathmári on the monomania of prophets

26 Julio 2017, 13:52

I already blogged on this subject on this blog:

Sándor Szathmári on the limitations of sages

But I found Szathmári's take on this so compelling, I finally wrote a comparable post on my Reason & Society blog:

Sándor Szathmári on the monomania of prophets

There I added a detail without explaining further: the boldfaced passage reminded me of an aspect of Hermann Hesse's Siddartha that irritated me when I read it as a teenager. Siddartha meets the Buddha, and objects that the Buddha is just babysitting his followers who have not experienced what the Buddha is preaching, the Buddha makes excuses for this, and Siddartha accepts this while moving on. So Hesse has it both ways. Hence Szathmári's commentary stood out for me. I repeat the key passage below. The translation is awkward, so I should re-translate it myself from the Esperanto:
"To be a bikru is also in fact a monomania; the erroneous belief that with the Behins there is a connection between the heard word and the brain. A bikru is a Behin whose only Behinity is that he doesn't realize among whom he lives; for it could not be imagined, could it, that somebody who was aware of the Behinic disease would still want to explain reality to them."

la 19-an de Julio 2017

Ĝirafo: Karinthy et al on the Literature Map

19 Julio 2017, 11:53

I found an unusual web site:

Literature Map - The Tourist Map of Literature

You type in an author, and if it is in the database, the site yields a map of other authors you might like.

So I typed in some of my favorite Hungarian authors, most of whom are not in the database, and then a few of my favorite Eastern European dystopian authors.

Frigyes Karinthy yields Franz Kafka, J. M. Coetzee, Ivan Goncharov , George Orwell, John Williams.

Dezsõ Kosztolányi: Thomas Mann, Viktor Pelevin, Chekhov, Anais Nin, Italo Calvino, Kurt Vonnegut, et al, and without the accent marks: Franz Kafka, Georges Perec.

Miklos Banffy: Heinrich Heine, Shakespeare, Descartes, Goethe, Willa Cather, Charles Dickens, Jane Austen, Charlotte Bronte, Emily Bronte, Harper Lee, Per Pettersen.

Istvan Örkeny yields Joseph Heller, Louis-Ferdinand Celine, John Edward Williams, Samuel Beckett.

Karel Čapek with the accent, gives me Vaclav Havel and George Orwell; without the accent, Bob Dylan, John Lennon, George Harrison, and farther away, a whole bunch of writers.

How could Yevgeny Zamyatin possibly give me Margaret Mitchell or Henry Kissinger? Along with real writers.


la 12-an de Julio 2017

Ĝirafo: Voyage to Kazohinia: A Diametric Dystopia (2)

12 Julio 2017, 22:30

"The ABC of the Diametric Model, Twenty Years On" by Christopher Badcock, Psychology Today, July 5, 2017
As I pointed out in a recent post, what is today known as the diametric model of the mind and mental illness was stunningly anticipated by Sándor Szathmári (1897–1974) in his novel, Voyage to Kazohinia, first published in Hungarian in 1941. To the best of my knowledge, this is the earliest anticipation of the idea that autism and psychosis might be opposites—despite the author seemingly knowing nothing of autism or of the work of Hans Asperger, who was about to publish his first account of Autistichen Psychopathen im Kindesalter in wartime Austria.

Ĝirafo: Voyage to Kazohinia: A Diametric Dystopia

12 Julio 2017, 22:09

"Voyage to Kazohinia: A Diametric Dystopia" by Christopher Badcock, Psychology Today, May 6, 2017

"The diametric model of mental illness was anticipated in a novel of 1941."

Badcock summarizes the schema of Szathmári's novel. He notes that Gulliver proves incapable of recognizing the similarity between his Britain and the irrational Behins. Later Badcock notes that the behins are tangled up by their own mental constructs, unable to engage objective reality.
"But by now many readers of these posts will already have noticed that to present-day eyes the Hins look very much as if they collectively suffer from high functioning autism spectrum disorder (ASD); while the Behins are afflicted with diametrically opposite psychotic spectrum disorder (PSD). This remarkable book, in other words, prefigured the diametric model of mental illness by a full fifty years. In Szathmári’s words, the Hin and Behin represented “Two worlds, which could never perceive each other simply because the other was not a separate entity but the reverse of itself…” Like mentalistic versus mechanistic cognition, these were “opposite worldviews,” the former the “positive” of the other “negative.”"
Badcock finds the translation somewhat wanting, but also regrets that this "masterpiece" so relevant to psychological understanding and today's world has been overlooked.
"But its author deserves full credit, not only for writing one of the most brilliant satires of modern times, but also for implicitly understanding the diametrically opposite nature of autism and psychosis, mentalistic and mechanistic cognition—not to mention the threat to sanity and civilization of hyper-mentalism."
Badcock was informed of this novel by one Simone Hickman. Perhaps it is possible to learn more about her?

This is a unique and remarkable tribute. I am not familiar with Badcock's work or the concepts he uses, but if he recognizes a psychological dualism here, he, or we in any case, should recognize that this mirrors an ideological and rock-bottom societal dualism patterned in the modern world.

la 6-an de Julio 2017

Karles: La kataluna registaro eksplikas la referendumon

06 Julio 2017, 11:08

Un miler de persones van escoltar l’exposició de Puigdemont, Junqueras, Rovira i Turull. / PERE VIRGILI
Sidejo de TNC
La partioj de la kataluna registaro (Junts x Sí kaj CUP) prezentas la leĝon por voĉdoni kaj okupiĝos iom pli poste pri la censo, la balotujoj kaj la transirleĝaro

La kataluna registaro ĉesigis monatojn da konjektado kaj prezentis parton de la juraj konsistaĵoj de la evento okazonta la proksiman unuan de oktobro, la leĝo de la referendumo pri memdecido. Leĝo kiu, malgraŭ ne solvi ĉiujn dubojn (mankas dua jura parto, transirleĝoj kaj logistikaj detaloj kiel censo kaj balotujoj), certe montras la leĝan arkitekturon de la referendumo. Unu tagon post la elpostenigo de Jordi Biaget, la kataluna registaro elmontriĝis unueca, firma kaj garantiema. Tiu mesaĝo trankviligis la ĝeneralan dubetoson generitan de la sekretecaj preparoj.

La prezento, dividita en du partoj - matene far la partioj kaj vespere far la registaro - celis transdoni diversjan mesaĝojn: la referendumo ja okazos, la balotado havos maksimumajn garantiojn kaj la rezulto estos deviga. "La Unuan de Oktobro la voĉdono decidos", resumis la prezidanto Carles Puigdemont antaŭ milo da homoj renkontiĝintaj en la sidejo de la Kataluna Nacia Teatro (TNC).

Kiel tio videblas en la leĝo? La leĝo, kiel jam estis raportita de ARA hieraŭ, kalkulas en sia 4a artikolo la proklamon de la sendependeco "du tagojn post konfirmo de rezultatoj", en la kazo ke en la voĉdonado venkos la jeso. La garantioj baziĝas sur Sindikateca Balotorganismo ligita al la parlamento, kiu funkcios same kiel nuntempe ekzistanta Junta Electoral (Konsilio pri Elektoj).
La Sindikateca Balotorganismo serĉos internaciajn observantojn por la procezo. 34 artikoloj de la nova regularo kopias aspektojn de la nuntempa hispana leĝo pri elektoj kaj la leĝo pri konsultoj de la antaŭa registaro prezidita de José Montilla, antaŭ nelonge nuligita de la Konstitucia Tribunalo.


Registaro kaj partioj klopodis rimarkigi la legalecon de la leĝo: la referendumo - ili insistis - estas subtenata de la rajto al memdecido, kalkulita en internaciaj traktatoj subskribitaj de la hispana ŝtato. Sed alveninta la momento de kunfrapo kun la ŝtato - la hispana ministrino Soraya Sáenz de Santamaria avertis ke ili povas nuligi la leĝon "tuj post 24 horojn"-, tiel do, gravos la respondo de la homoj: "La partopreno kaj la rezulto ne dependos de ajna leĝo, dependos nur de ni, de la homoj. Neniu ago de la ŝtato povos paralizigi la homojn, la venkon ebligos la homoj", emfazis Puigdemont.

Tiu ĉi traduko estas parto de novaĵo aperinta en: ARA





la 3-an de Julio 2017

Ĝirafo: Franz Kafka, datrevene

03 Julio 2017, 21:16

". . . Mi estas tiel soleca, kiel . . . kiel Franz Kafka." -- Franz Kafka

Franz Kafka naskiĝis la 3-an de julio 1883 en Prago. Ĉi-datrevene afiŝis Antonio De Salvo:

Franz Kafka – Esperanto-vivo

. . . pri la vivo kaj verkaro kaj tradukoj (en Esperanto) de Kafka. Oni interalie trovos ligojn al tradukoj, ekz. tiuj de Vilhelmo LUTERMAN:

Franco KAFKO (Franz Kafka): Rakontaro

Kaj ne forgesu la krokodilan retejon de esperantista poeto Mauro Nervi:

The Kafka Project by Mauro Nervi

la 2-an de Julio 2017

Karles: Enketo de La Vanguardia pri la proksima referendumo

02 Julio 2017, 15:12

Datperiodo de la enketo: 23-29 de junio

Informo elprenita el: Vilaweb

la 1-an de Julio 2017

Karles: La kongreso de la steloj

01 Julio 2017, 20:21

Àger-Montsec (pr. "aĵe-montsek"), en la antaŭ-pirenea montaro, estas zono kun Stelluma Certigo, kio signifas ke temas pri areo kiu havas bonegan ĉielkvaliton por esplori la Universon. Venu, aŭskultu en esperanto kaj ĝuu, kaj planetarian sesion ĉe Okulo de Montsec kondukita de la prezidanto de la Akademio Internacia de la Sciencoj, profesoro Amri Wandel , kaj observadan sesion de la ĉielo ĉe la parko de teleskopoj kondukita de astronomo de Calar Alto , David Galadí-Enríquez , en unika instalaĵo en la mondo:



Krom tiuj du doktoroj pri astrofiziko, jen eminentaj esperantistoj kiuj riĉigas nian programon per imponaj prelegoj: Miguel Fernández, Miguel Gutiérrez, Abel Montagut, kaj aliaj programeroj kun Michael Boris, Jorge Camacho, Mon Cardona, Montserrat Franquesa, Esther Inglada, Pedro M. Martin Burutxaga, Ramon Perera, Pedro Sanz, Carles Vela. Estas ankaŭ ne-esperantistaj program-kontribuantoj: Christian Aguilera Couceiro, Jordi Bilbeny kaj Benito Muros.
Rimarkindas ankaŭ la inaŭgura prelego "Pacistoj en mondo eterne militanta, en la centjariĝo de la morto de Zamenhof" de Xavier Alcalde, katalune kaj Alfons Tur, esperante.

Informa fonto: Esperanto.cat

la 29-an de Junio 2017

Karles: La kataluna referendumo anoncita far la registaro

29 Junio 2017, 20:01


la 27-an de Junio 2017

Ĝirafo: Robert Zend (1929-1985): my podcast (continued)

27 Junio 2017, 17:03

I recently blogged about my podcast on Robert Zend, Hungarian-Canadian writer and Esperantist:

5/26/17 Robert Zend: Between Budapest & Toronto, Between Zero & One, Between Dream & Reality

As I mentioned in my previous post on the subject, "An Overview of Zend in 50 minutes"--an announcement of my podcast --now headlines The Robert Zend Website's audio page as a result of the family's enthusiastic response. This now links back to my blog post "Robert Zend: Between Budapest & Toronto, Between Zero & One, Between Dream & Reality," to the podcast itself (sound file, 51 min.), and to my web site, The Autodidact Project.

And now, the home page of The Robert Zend Website features my podcast:
And click below to take in a fifty-minute podcast on Robert Zend, a great overview of his works, themes and influences: Robert Zend:Between Budapest & Toronto, Between Zero & One, Between Dream & Reality by Ralph Dumain, May 26 2017


Ĝirafo: Robert Zend (1929-1985): Hungarian-Canadian writer . . . & Esperantist

27 Junio 2017, 16:34

Robert Zend
Here is the 13th episode of my podcast series Studies in a Dying Culture, under the auspices of Think Twice Radio:

5/26/17 Robert Zend: Between Budapest & Toronto, Between Zero & One, Between Dream & Reality
Robert Zend (1929-1985) was a Hungarian-Canadian multimedia writer, who emigrated from Hungary in 1956 and established himself in Toronto, Canada. I present an overview of his works, themes, and influences. I illustrate Zend's themes of exile & identity, sources & inspirations, myth & religion, metaphysical notions, & the interplay of dream & reality with poems, prose fragments, & summaries of short fiction. Finally, I recount my engagement with Zend, my project of translating his work into Esperanto, the enthusiastic support of the Zend family for this project & the revelation that Zend himself was an Esperantist. [51 minutes: sound file]
This is the latest in a logical progression of podcasts on Hungarian literature, utopianism, and Esperanto.

Key markers in this podcast:
  • 0 min.: Introduction.
  • 5 min.: Who was Robert Zend?
  • 8 min.: Zend's themes & works & where to find them.
  • 14 min.: Recitation of poems or excerpts from Zend illustrating the themes mentioned.
  • 40:30 min.: Outline of key pieces from Daymares.
  • 47 min.: My discovery of Zend & the Esperanto connection.
  • 50 min.: Zend poem: "Sky Blue".
I have been translating some of Zend's work into Esperanto, some of which will appear with an essay on Zend in the Esperanto literary journal Beletra Almanako.

Here are key links, entry points into Zend's world:
"An Overview of Zend in 50 minutes"--an announcement of my podcast --now headlines The Robert Zend Website's audio page as a result of the family's enthusiastic response.

la 20-an de Junio 2017

Ĝirafo: Sándor Szathmári: 120-a datreveno / 120th birthday

20 Junio 2017, 11:43

Antaŭ 120 jaroj, la 19-an de junio 1897, naskiĝis Sándor Szathmári, hungara esperantisto, kiu meritas atenton kiel verkisto de mal/utopioj en rango kun Karinthy, Čapek, Zamjatin, Huxley, kaj Orwell.

Przemysław Wierzbowski kreis la jenan bildon, uzante foto-portreton de Szathmári fare de Eifert János, fama hungara fotisto.


120 years ago, 19 June 1897, the Hungarian Esperantist Sándor Szathmári was born, who as a writer of dystopia and utopia belongs in the ranks of Karinthy, Čapek, Zamyatin, Huxley, and Orwell.

la 17-an de Junio 2017

Ĝirafo: Jack Wilson: tradukoj el anglalingva beletro

17 Junio 2017, 16:15

Jack Wilson, 2006
Hazarde, esplorante la temon de James Joyce kaj Esperanto, mi trovis la jenan blogon:

Esperanto translations by Jack Wilson

Mi tuj aldonis liajn tradukojn de Joyce kaj Borges al miaj tiutemaj bibliografioj:
Wilson tradukis verkojn de Saki, Wallace Stevens, Carl Sandburg, Robert Frost, kelkajn kanzonojn ... Mi ankoraŭ ne legis do ne taksas la tradukojn, sed mi ŝatas la gamon de elektitaj aŭtoroj. Aparte interesas min:
Ĉiuj ĉi aperis ĉi-bloge en 2009. Rimarku alian blogon de Wilson (ĝis 2013): Kriko About Words. Jen afiŝaro pri Esperanto:
Wilson kreis plurajn blogojn. El 2012:
Jen anglalingva artikolo de la 27a de junio 2006:
Jack Wilson estas, aŭ estis, artisto, verkisto, poeto, muzikisto, komponisto, kiu loĝas/loĝis en Tempe Arizona (Usono). Ĉi tiu estas nomo nova je mi. Ĉu li ankoraŭ vivas post 2013 mi ne scias.

Ĝirafo: Wilkins to the Moon

17 Junio 2017, 4:58

This is not the first time in recent memory an article has been published on his subject and documented on this blog. Here is another one:

The Man Who Planned A 17th Century Moon Landing (Curiosity)

This article links to the Atlas Obscura article I previously documented. In this article the faulty scientific assumptions of the time are outlined. Wilkins, nevertheless, was a visionary of the scientific revolution.

Ĝirafo: James Joyce & Esperanto (2): Bloomsday

17 Junio 2017, 3:38


Por Blumtago (Bloomsday) mi laŭtlegis "Giacomo Joyce" de James Joyce, laŭ traduko de Kris Long (25:30 minutoj). Mi fuŝis plurfoje, sed mi ne havas tempon kontroli la erarojn. Eble vi povos almenaŭ ĝui la muzikon de la traduko de Long:

Giacomo Joyce” (2017.06.16 — Bloomsday / Blumtago), laŭtlegas (kun eraroj) R. Dumain (Soundcloud: sonregistraĵo, 25:30 min.)

Mi trovis du pluajn Esperantajn tradukojn:

Eveline” [el Dublinanoj] far James Joyce, trad. Jack Wilson. 2009.

Araby” [el Dublinanoj] de James Joyce, trad. Jack Wilson. 2009.

Blumtago estas la 16a de junio, 1904, t.e. la tago de la tuta romano Uliso, spertita de Leopold Bloom. Iuj festas tiun datrevenon en pluraj landoj, ekz. en Usono kaj Hungario.

la 15-an de Junio 2017

Ĝirafo: James Joyce & Esperanto (1)

15 Junio 2017, 7:43

While I have been aware of a prominent mention of Esperanto in Ulysses for 40 years, the linkage of James Joyce and Esperanto is a new project for me. See the relevant web pages I have added to my site, below. Supplementary information is welcome. I need scans of certain Esperanto items.

Kvankam mi eksciis pri la mencio de Esperanto en la verko Uliso [Ulysses] de James Joyce antaŭ 40 jaroj, la ligo inter Joyce kaj Esperanto estas nova mia projekto. Jen la ĝisnunaj miaj retpaĝoj. Aldonaj informoj estas bonvenigotaj. Mi bezonas skanaĵojn de specifaj dokumentoj.
There is a strong Hungarian connection in Joyce, and, coincidentally, Hungary was the hub of Esperanto literature for decades, so this bibliography is relevant as well . . .

Hungario rolas en verkoj de Joyce, aparte Uliso, kaj koincide, Hungario estis la centro de beletra aktivado de la Esperanto-movado, do mia jena anglalingva bibliografio estas ankaŭ rimarkinda:
Another coincidence: Prof. Nico Israel will deliver his lecture “‘Militopucos’: James Joyce and Universal Language” on October 13, 2017 at the City University of New York (CUNY) in the series Soros Lectures in New York, NY, December 2016 - Fall 2017.  See also...

Jen plua koincido: Prof-o Nico Israel prelegos pri ‘Militopucos’: James Joyce and Universal Language” je la 13a de oktobro ĉe Universitato de Novjorkurbo (CUNY) en la serio Soros Lectures [Soros-Prelegoj]. Jen lia grava anglalingva eseo:
Tomorrow (June 16) is Bloomsday (named after the protagonist Leopold Bloom), the day in which the novel Ulysses transpires. Perhaps I can contribute something in Esperanto for the occasion.

Morgaŭ (la 16an de junio) estos Bloomsday [mankas artikolo en Vikipedio]--laŭ Leopold Bloom--la tago dum kiu la "eventoj" de Uliso okazas. Eble mi kontribuos ion en Esperanto por la okazo.

la 14-an de Junio 2017

Ĝirafo: William Auld: Omaĝoj

14 Junio 2017, 2:12

Mi enretigis la enhavtabelon de Omaĝoj de William Auld: Poemtradukoj plejparte el la angla. Chapecó, Brazil: Fonto, 1987. 152 p. (Fonto-Serio; n-ro 16) Oni trovos tie ligojn al poemoj miareteje kaj aliloke. Jen la poemoj en mia retejo ĝis nun:
Mi trafoliumis la poemaron kaj hazarde legis pluajn tradukojn. Mi plej ofte ne konas la originalojn, sed mi taksas la tradukojn tre agrablaj. Mi konfesas, ke mi eltrovas pluon el angla literaturo pere de Esperanto, ekz. Edwin Morgan, kiu uzas sciencfikciajn konceptojn en kelkaj poemoj. Mi iomete konis C, Day Lewis (= Cecil Day-Lewis) en alia kunteksto. Mi ne sciis, ke li verkis poemojn. "La duobla vizio" estas pensiga; unuarigarde mi ligas ĝian koncepton kun la plurdimensia vizio de William Blake.

la 13-an de Junio 2017

Ĝirafo: Mario Pei: Wanted: A World Language

13 Junio 2017, 22:37

I have documented Mario Pei's contribution to interlinguistics (i.e. the field of study of the creation and adoption of a universal or international auxiliary language) in English and Esperanto.  Here is another noteworthy contribution to the popularization and advocacy of the idea:

Wanted: A World Language by Mario Pei

Pei's 1969 pamphlet is a condensed argument for the adoption of an international auxiliary language, outlining the history of the idea and the relevant projects, the various options and arguments pro and con, with an exposition of Esperanto, reading list, and directory.

Pei in his 1958 book One Language for the World treated this topic extensively and most comprehensively for the first time in English at least since A Planned Auxiliary Language by Henry Jacob (1947, following Jacob's 1946 On the Choice of a Common Language).

For more on this topic see my web pages:
For an historical overview of the field with links to notable texts see:

International Auxiliary Languages

Note that my web page of Pei's pamphlet contains the corrected, current links to Pei's other works online.

One must not get the impression that Pei was a respected linguist. He was not. He was also a crank conservative, but at least not of the paranoid variety that rejected any manifestation of internationalism. This is probably a result of having to think in international terms in the fight against the Axis powers in World War II. Pei can at least be credited as a popularizer of languages, mutilingualism, and early 20th century linguistics, and as a leading popularizer and advocate of the quest for a universal language.

Ĝirafo: Sferoj 5: sciencfikciaj noveloj de virinoj (2)

13 Junio 2017, 20:22

Mi jam skizis la enhavon de Sferoj 5 (1987), speciala numero da tradukitaj sciencfikciaj noveloj de virinoj, antologio el la serio Sferoj, eldonita de Grupo Nifo. Mi ankaŭ notis, ke mi ne povis trovi anglalingvajn spurojn de tri aŭtoroj. Mi ĵus enretigis novelon de unu el ili:

"La koncerto" de Hana Pěchulová (tradukis el la ĉeĥa Adolf Staňura)

Familio entuziasme anticipas raran koncerton ludota de merloj, sed . . . .