e-planedo

vidpunktoj el la esperantistaro

la 20-an de Oktobro 2014

Ĝirafo: Utopia in Four Movements revisited

20 Oktobro 2014, 12:08

Utopia in Four Movements was a multimedia "live documentary" by Sam Green and Dave Cerf. It was presented at various venues around the country and abroad, including the American Film Institute's Silverdocs Documentary Festival in Silver Spring, Maryland (just outside of Washington, DC) on June 26, 2010. (See my blog entry on this performance.) This "live documentary" included film clips, narration, and live music. Is there any video of one of these performances as a whole? I do not know. Here are a few fragments on video.

                Utopia en 4 Movimientos. Segunda presentacion
Utopia en 4 Movimientos. Segunda presentacion from AMBULANTE on Vimeo.

   Utopia, Part 3  1/2 - 2/2: The World's Largest Shopping Mall

la 19-an de Oktobro 2014

Ĝirafo: Miĥail Lermontov en Esperanto (2)

19 Oktobro 2014, 10:06

Jen Poemoj de Miĥail Lermontov tradukitaj de Valentin Melnikov, en La Ondo de Esperanto, 2010. № 6 (188). La poemoj estas:

Al Stulta Belulino
Stancoj
Kial
Enuo kaj Tristo

Kaj jen originala Esperanta poemo de Aleksandr Logvin:

Kie Lermontov duelis...
 (Heroldo de Esperanto, n-ro 16 (1425), 42-a jaro, 16 novembro 1966)

Ĝirafo: De Zamenhof al Soros en Novjorko (2010)

19 Oktobro 2014, 0:07

Mi lastatempe trovis raporton pri la Zamenhof-simpozio en kiu mi prelegis la 15an decembro 2010, kun Esther Schor, Sam Green, Humphrey Tonkin, kun surpriza apero de George Soros.

La koncerna raporto "De Zamenhof al Soros en Novjorko" aperis en Rego (Rusia Esperanto-Gazeto), n-ro 1 (62), februaro 2011, p. 36-37.

la 17-an de Oktobro 2014

Ĝirafo: Miĥail Lermontov (1814–1841)

17 Oktobro 2014, 14:04

Miĥail Lermontov (Михаил Лермонтов, 1814–1841) naskiĝis la 15-an de oktobro. Je lia ducenta naskiĝdatreveno de Miĥail Lermontov eldonejo Sezonoj ofertas senpage la prozan verkon Princidino Mary, kiun tradukis Nikolaj Danovskij en la 1960aj jaroj.

La priskribon vi trovos ĉe: Nova senpaga libro: Princidino Mary. La verko mem akireblas ĉe Elektronikaj libroj en formatoj PDF aŭ ePUB.

De Lermontov en Esperanto troveblas interrete ankaŭ:

Almozulo (trad. Ludmila Novikova)
La morto de la poeto (trad. K. Gusev)
"Velo" & "Nuboj"

Dankon al la retejo de Don Harlow:

 Al A. O. Smirnova [I. ĤOVES]
 Almozulo [K. GUSEV]
 Anĝelo [Boris MIRSKI]
 Borodino [K. GUSEV]
 Enuo kaj tristo [I. ĤOVES]
 Jen vorto [K. GUSEV]
 Kazaka lulkanto [I. LUBJANOVKSIJ]
 Kverka folio [I. LUBJANOVKSIJ]
 Medito [K. GUSEV]
 Mi tristas tial [K. GUSEV]
 La morto de la poeto [K. GUSEV] Unikoda versio
      Ankaŭ ĉi tie
 Nubetoj [I. LUBJANOVSKIJ] Unikoda versio
      Ankaŭ ĉi tie
 Palestena branĉo [Boris MIRSKI]
 La patrio [K. GUSEV] Unikoda versio
      Ankaŭ ĉi tie
 Poeto [Boris MIRSKI]
 La ponardo [K. GUSEV]
 Preĝo [I. LUBJANOVSKIJ]
 Preĝo [Boris MIRSKI]
 Profeto [N. FEDOTOV]
 Profeto [St. GALKIN]
 Profeto [I. ĤOVES] Unikoda versio
      Ankaŭ ĉi tie
 Profeto [K. KALOCSAY]
 Profeto [I. LOJKO]
 Rigardu, kiel hastas [K. GUSEV]
 Roko [K. GUSEV]
 Se flava kampo [I. LUBJANOVSKIJ]
 Sola venas mi [K. GUSEV]
 Sonĝo [K. GUSEV]
 Tre ofte meze de l' amas' kolora [K. GUSEV]
 La velo [Konstanteno GUS]
      Ankaŭ ĉi tie

Jen skanaĵoj ĉe Aŭstria Nacia Biblioteko (Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno):

   Aŝik - Kerib - Nurnbergo, 1895
   Princidino Mary. 1 - Nurnbergo, 1896
   Princidino Mary. 2 - Nurnbergo, 1896

la 16-an de Oktobro 2014

Akvosfero: Bii forpasis hodiaŭ

16 Oktobro 2014, 14:31

Mia amata kato Bii 18-jara forpasis hodiaŭ. Sed kara memoro pri li vivos eterne en mia koro. Dankon al Bii!

la 14-an de Oktobro 2014

Ĝirafo: Nicola Ruggiero pri "Poemo de Utnoa"

14 Oktobro 2014, 19:46

"Nicola Ruggiero enkondukas nin en la kolosan verkon "Poemo de Utnoa" de Abel Montagut. La prelego okazis en la sidejo de Hispana Esperanto-Federacio (Madrido 2014-10)." (1:04:05)



Notu, ke li mencias Sándor Szathmári komence de la 29a minuto.

Vi povas trovi tekston de la sur-ekranaĵoj ĉi tie.

Retpaĝo pri la prelego kaj video troveblas ĉe edukado.net.

Mi ne povas komenti pri la epopeo krom diri, ke ĝi estas kurioza versforma kombinaĵo de mitologio kaj sciencfikcio.

Konsultu ankaŭ la recenzojn pri Abel Montagut: Poemo de Utnoa pere de retejo Originala Literaturo Esperanta (OLE).

la 9-an de Oktobro 2014

Karles: Primona historio: La peseto

09 Oktobro 2014, 19:25


http://www.fuenterrebollo.com/pesetafrancesa.gif


La peseto (hispane kaj galege peseta, katalune pesseta, eŭske pezeta) estis la legala hispana monunuo ĝis la enkonduko de la eŭro en 1999.Ĝia kompleta malapero efektiviĝis la unuan de marto 2002. 1 eŭro egalis al 166,386 pesetoj. La peseto estis dividita principe en 100 cendoj, kvankam tiu frakcio jam delonge ne estis uzata. Ĝi estis uzata ankaŭ en Andoro,kune kun la franca franko.
La Diccionario de Autoridades de 1737 (Vortaro de Aŭtoritatuloj de 1737) difinis la peseton kiel "peco kiu valoras 2 arĝentaj realoj laŭ la provinca monero, formita el ronda figuro. La nomo peseta probable venas el diminutivo de la kataluna nomo peça (peco), nomo kiun oni aplikis en la 15a jarcento al kelkaj arĝentmoneroj. El la kataluna ĝi transiris al la lingvoj de la iberia duoninsulo. Pliaj informoj en vikipedio

http://pictures2.todocoleccion.net/tc/2013/10/28/39710639.jpg
1 peseto kaj 50 cendoj, eldonigita de la barcelona urbestraro







http://www.grijalvo.com/K_galera/Una_peseta_22_07_1953_Marqu.jpg

la 6-an de Oktobro 2014

Karles: La Sanktejo de la Dipatrino de Montserrat

06 Oktobro 2014, 18:19

Tiu ĉi konstruaĵo estas verko de la elstara kaj plurfaceta artisto Josep Maria Jujol, ĝia konstruado komenciĝis en la jaro 1925, danke al la kunlaboro de la lokaj vilaĝanoj kiuj sin dediĉis al la prilaborado de la necesaj pecoj konsistantaj el riverŝtonoj.
La tereno estis cedita de la familio Vives. La bazo estas ŝipforma, orientita al Montserrat. La centra parto imitas homturon (vidu: Xiquets de Valls), kaj la ĉirkaŭaj kupoloj imitas la rokojn de la Montserrata montaro.
En 1990 oni rekomencis la laborojn, kiuj estis interrompitaj pro la hispana intercivitana milito kaj la konstruaĵo estis finita kaj inaŭgurita en 1999.

Pliaj informoj (katalune): www.montferri.altanet.org
La vilaĝo Montferri en vikipedio

la 5-an de Oktobro 2014

Karles: La venanta Katalunio (angle/itale/katalune)

05 Oktobro 2014, 17:23

Karles: Kiam Katalunio estis suverena? Historiaj eroj

05 Oktobro 2014, 0:46

 
En la jaro 1137, la geedziĝo inter la grafo de Barcelono, Ramon Berenguer la 4a kaj Peronella, filino de la reĝo de Aragono, signifis la dinastian unuiĝon de Katalunio kaj Aragono sed ne politikan kaj socian kunfandiĝon. Temis, do, pri federacio de ŝtatoj en kiu, ĉiu el ili, plukonservis sian leĝaron kaj instituciojn, kvankam ambaŭ estis regitaj sub unu sola krono.

Ofte oni konsideris ke, ĉar Katalunio estis princlando kaj ne regno, ĝia povo estis malplia aŭ submetita al tiu de Aragona Krono. En nia epoko, tiu ĉi miskompreno eĉ pli akcentiĝis kiam oni komencis samidentigi la malnovajn regnojn kun la modernaj ŝtatoj: la Regno de Francio, la Regno de Hispanio,..Sed, fakte, en mezepoko, la teritoriaj titoloj, ĉu regnoj, graflandoj aŭ markizlandoj, ne estis gravaj ĉar la interrilatoj estis ĉefe inter unuopuloj: ĉu esti reĝo aŭ ĉu esti grafo samvaloris rilate al montro kaj uzo de povo.

Sekve, la grafo de Barcelono estis suverena aŭ reĝa; t.e. super li estis neniu aŭtoritatulo. Tio komenciĝis per Borrell la 2a, kiu ne renovigis la ĵuron pri fideleco al la francaj reĝoj kaj tiel estis skribite en la Traktato de Corbeil en 1258, inter Jaume I (Jakovo la 1a) kaj la reĝo de Francio, Ludoviko la 9a.
Fakte, eĉ la pakto inter Franco kaj Juan de Borbón (Johano la Burbono, avo de la nuna reĝo), pri kiu devus esti la titolo uzata de tiu lasta, havas tiun signifon: li konatiĝis kiel Grafon de Barcelono, kio en ĉiuj aspektoj, el la vidpunkto de la dinastia legitimeco, samnivelas kun la reĝo de Aragono, de Kastilio aŭ de Leono.

Tiel do, la dinastia unuiĝo kun Aragono neniel signifis kunlabori kun aliaj ŝtatoj de la duonisulo en la konstruado de tio kion oni poste nomos Hispanio. Preter la konkero de la saracena Regno de Valencio far Jaume I, la ekspansia politiko de la barcelona dinastio direktiĝis al la nordo kaj al la maro. La penetro en Okcitanion, en suda Francio, finiĝis en 1213, per la morto de la grafo-reĝo Petro la Katolika en la batalo de Muret.
Pli sukcesa estis la mara aventuro, ĉar en la jarcentoj 13a kaj 14a, la krono katalunaragona igis tributdevaj kelkajn nordafrikajn ŝtatojn kaj la regnojn de Majorko, Sardio, Sicilio kaj Napolo, la dukatojn de Ateno kaj Neopatrio kaj la graflandon de Malto.
Entute tio montras la europecan kaj mediteranean aspirojn de Katalunio.



Artikolo tradukita el Sapiens, numero 127, marto 2013.

la 3-an de Oktobro 2014

Karles: Kapnoticoj de Vilaweb (retgazeto)

03 Oktobro 2014, 21:32

 Els partits, compromesos a tirar endavant la consulta del 9-N
- La partioj, firme deciditaj antauenpuŝi la konsulton.
.
 'Els catalans, compromesos a fer el referèndum', notícia d'última hora a la BBC

- 70% el la katalunoj estas favoraj al la konsulto de la 9a de novembro.
.
 El govern espanyol portarà als tribunals la comissió de control del 9-N
- La hispana registaro denuncos antau tribunalo la kontrolan komisionon de la konsulto.
.
 
- Irene Rigau: "Albert Ribera" estas sukcesekzemplo de la lingva submergiĝo-sistemo".
.
 Les clatellades dels mitjans internacionals a Rajoy
- La kritikoj de la internaciaj amaskomunikiloj al Rajoy.
.
 La magnitud de la V de la Diada comparant-la amb la protesta a Hong Kong
- La grandeco de la kataluna V-manifestacio komparita kun la protesto de Hong-Kongo.
.
 El batlle del PSC de Torredembarra penja l'estelada al balcó de l'ajuntament
- La urbestro de Torredembarra (socialisto) pendigas la sendependistan flagon ĉe balkono de la urbodomo.
.
 La policia desallotja l'acampada de la plaça de Catalunya en favor del 9-N
- La polico elpelas la tendumantojn porkonsultaj de placo Catalunya (Barcelono).
.
 Una viquimarató per a fer augmentar el prestigi del català a la xarxa
- Vikimaratono por plialtigi la prestiĝon de la kataluna en la reto.
.
 El parlament català aprova la primera llei que sanciona l'homofòbia
- La kataluna parlamento aprobas la unuan leĝon kiu punas la gejfobion.
.

Fonto: Vilaweb

la 2-an de Oktobro 2014

Ĝirafo: Sándor Szathmári 40 years on / post 40 jaroj (2)

02 Oktobro 2014, 10:55

This year marks the 40th anniversary of the death of Hungarian Esperantist satirist Sándor Szathmári, author of the landmark utopian / dystopian novel Voyage to Kazohinia. (Note my blurb. Buy copies for you and your friends!)

I have blogged about Szathmári for some time, but here are some new items for your information.

Aside from Kazohinia, and my unpublished translations, this is the one other English translation from Szathmári, now on my web site:

The Perfect Citizen” by Sándor Szathmári, translated from Esperanto by Colin H. Hewitt

Aside from a review or two, there is as yet no critical literature in English. I have been accumulating reviews and critiques written in Esperanto. I recently another critique of Szathmári, which turns out to be one of the best:

La Senkompata Humanisto” [The merciless humanist] de István Simon

So who is paying attention to Szathmári in this anniversary year?

There was an Esperantist symposium in Europe, reported here:

Literatura kafejo omaĝis al Sándor Szathmári, Esperanta Civito, HeKo 564 8-B, 19 septembro 2014

Two articles were published in the Esperanto literary magazine Literatura Foiro #270, by László Radacsy ("Inde giganto, malinde nano") kaj Giorgio Silfer, announced on the web site of Esperanta Civito:

Literatura Foiro 270 esee abundas

I am not familiar with the critical literature in Hungarian, but I believe there are fairly recent academic dissertations in Hungary. Here are a few tributes in Hungarian online:

Kuczka Péter. Szathmáry Sándor. In memoriam Szathmáry Sándor (1897-1974), Galaktika 13. Tudományos-fantasztikus antológia. Budapest: Kozmosz Könyvek, 1975. 121. p. (Galaktika.)

Alexis Strauss. Az elfelejtett utópista - Szathmáry Sándor. Kuruc.info, 2011-08-28.

Tófalvy Éva. Gyulától Kazohiniáig. Bárka Online; Megjelent a 2012/1-es Bárkában.

Finally, here is a reminder of my Szathmári bibliography/web guide, where these references and others are accumulated:

Sándor Szathmári (1897-1974): Bibliografio & Retgvidilo / Bibliography & Web Guide

Ĝirafo: William Auld: Pri lingvo kaj aliaj artoj (5): tradukado

02 Oktobro 2014, 1:03

Kiel mi jam menciis, mi trovas Auld plej stimula kiam li pritraktas specifaĵojn de originala aŭ traduka beletro en Esperanto. Mi jam afiŝis dufoje pri trakto de tradukado en esearo de Auld Facetoj de Esperanto (1976). Nu, nun denove pri . . .

William Auld, Pri lingvo kaj aliaj artoj. Antverpeno; La Laguna: TK / Stafeto, 1978. 213 p.

Enestas du eseoj pri tradukado:

  Pri la tradukado de poezio   (21-32)

  La internacia lingvo kiel belarta tradukilo   (95-157)

En la unua eseo, Auld rebatas la tezon asertante la netradukeblon de poezio. Tradukado estas esenca parto de beletra produktado en pluraj lingvoj; ĝi eĉ ludis gravan rolon en angla literaturo. Auld ankaŭ rebatas la aserton, ke ĉio grava tradukiĝas anglen aŭ francen. Du problemoj estas ignoro de malpli disvastigitaj literaturoj, kaj manko de altkvalitaj tradukoj. Pri supozataj baroj al tradukado Auld diskutas semantikajn asociecojn, kaj vortludojn, kaj donas ekzemplon de solvo de vortluda problemo tradukante anglan tekston al Esperanto.

La dua eseo estas multe pli detala kaj ampleksa. Literaturo valoras por interkompreniĝo de popoloj, per kio ili konstatos la komunaĵojn de supraĵe malsamaj homoj. Auld ilustras problemon de tradukmanko per statistikoj el Index Translationum. La mito ke nur la "ĉefaj" lingvoj gravas preterpasas beletrajn juvelojn el "minoraj" lingvoj. Do eĉ fakuloj neglektas ekz. hungaran literaturon. Ambicio traduki ĉion en ĉefajn lingvojn, ekz. la anglan, estas ĥimero, se ne paroli pri kvalito. Sed Esperanto ja solvas la problemon.

En la dua parto de la eseo, Auld alfrontas denove la missupozatan netradukeblon de poezio. Auld neas limojn de lingvoj kiuj bremsas tradukadon; la sola decida faktoro estas la talento de la tradukanto.

Mi dubas ĉi tiun absolutan aserton, sed Auld argumentas sian pozicion. Signifigpotenco ekzistas nur en la homa menso, ne en la lingvo. Auld celas pruvi, ke Esperanto (pli precize, Esperanta verkisto!), aparte pro sia gramatiko, kapablas redoni nacilingvajn nuancojn traduke. Auld listigas la lingvajn qvalitojn de la fleksebleco de Esperanto.Aldone al gramatikaj trajtoj, Esperanto estas riĉa je rimoj.

En la tria parto de la eseo, Auld provizas poeziajn specimenojn por komparo, laŭ menciitaj kriterioj, uzante nacilingvajn originalojn kaj tradukojn kaj Esperantajn tradukojn. La lingvoj de la originaloj aŭ tradukoj estas angla, franca, rusa, kaj Esperanto. Bone por ni, la retejo de Don Harlow donas la specimenojn kaj komentarojn de Auld:

Specimeno A: L'abatros de Charles Baudelaire, kun tradukoj en Esperanto (de Kalocsay) kaj la angla;

Specimeno B: La tigrode William BLAKE, elangligis William AULD kun anglalingva originalo kaj franca traduko de Félix ROSE (kun komentaro pri la tradukoj);

Specimeno C: Anĉaro de Aleksandr PUŜKIN, elrusigis KALOCSAY Kálmán, enangligis Walter MORISON.


    


la 1-an de Oktobro 2014

Eriketo: Memore kaj omaĝe...

01 Oktobro 2014, 21:41

Kiam mi estis juna infano, mia patro ofte diradis al mi ke pro Esperanto mi jam havis kaj estontece havus multajn da geamikoj tutmonde. Li pravis. Mi dum jaroj havis la bonŝancon korespondi kun/konatiĝi kun/foje renkontiĝi kun interesegaj homoj en kaj el pluraj landoj dank' al la Esperanta lingvo.

Mi multe pripensis tiujn vortojn de mia paĉjo dum la horoj ekde kiam mi pli frue hodiaŭ legis pri la forpaso de japana samideano Takeŝi Jagi.

en Esperanto Grupo Tokio
En junio 2011, mi kun Takeŝi Jagi (dekstre en la foto) kaj amiko Bonulo (meze)
Mi ne bone konis Takeŝi Jagi-n persone. Mi havis la plezuron 'vere' renkonti lin nur unu fojon.  Tamen, laŭ la ofta maniero de Esperanto-parolantoj, mi konatiĝis kun li skribe (en nia nuna epoko per Tvitero, Guglo Pluso, Fejsbuko kaj foje per retmesaĝoj).

Liajn pepaĵojn (simile kiel multajn el via pepaĵoj, karaj geamikoj) mi montris al miaj lernantoj ĉe la Esperanto klubo, por montri al ili ke ekzistas Esperantistoj alie en la mondo ol nur en nia urbo.  Ni ridis legi ke li banigis sian katon (ni ne faras tion en Britio!); ni lernis japanajn esprimojn kiel "eniri bonan varmegan akvon" kiam oni banas sin.

Kiam okazis la terura tertremo kaj cunamo en nord-orienta Japanio en 2011, mi admiris la laboron kiun Takeŝi, kun aliaj, sperte faradis en la damaĝita regiono.  Multon li klarigis tiam kaj dum la sekvantaj monatoj kaj jaroj, pri la evoluanta situacio tie kaj la daŭraj bezonoj.  Oni povis kompreni ke vidi kaj agadi en tiu situacio multe tuŝis lin.

Kaj, kompreneble, mi ofte miris kiam mi rigardis la belajn fotojn kaj filmetojn kiujn li faris dum siaj montvojaĝoj.  Oni rapide konstatis kiom li amis la naturon, la montojn, la belajn japanajn pejzaĝojn.

Mia doloro lerni pri la forpaso de Takeŝi Jagi estas vere nenio kompare kun tio de tiuj kiuj amis lin, konis lin, vivis, laboris, kun li.  Al ili mi sendas miajn elkorajn koncolencojn, aparte al liaj familianoj.

Mia patro pravis - per Esperanto oni trovas multajn geamikojn trans la mondo. Ĉiuj el ili iel pliriĉigas la vivon; ilia malapero lasas truon.  En la ĉi supra foto mi ridetas - hodiaŭ kiam mi rigardas ĝin mi sentas ke mi pli ŝatus plori.  Amiko nia, Takeŝi Jagi - ni ne forgesos vin. Ripozu en paco.

Ĝirafo: William Auld: Pri lingvo kaj aliaj artoj

01 Oktobro 2014, 15:05


William Auld, Pri lingvo kaj aliaj artoj. Antverpeno; La Laguna: TK / Stafeto, 1978. 213 p.

ENHAVO

    Mitoj kaj faktoj pri Esperanto         5
    Pri la tradukado de poezio         21
    Konturoj de poezio kaj la belartoj         33
    Belartoj en la 20a jarcento         57
    Esperanto kiel literatura lingvo        69
    La internacia lingvo kiel belarta tradukilo    95
    La evoluo de la esperanta poezio    159
    Pensoj pri la “juneco” de la esperanta literaturo     175
    Pasio-pasivo    181
    Mondhistorio    189
    Londono tra lupeo    193
    Konversacia lingvaĵo en nia literaturo    197
    Ĉu prefere nacilingvo?    201
    Naciismo, tolero, kaj la lingvo de Zamenhof    203
    Kiel Esperanto influis mian karakteron
        kaj mian karieron    207

Jen aliaj eseoj de Auld Interrete:

William Auld de Esperantiĝo al Militservo
   William Auld—From Introduction to Esperanto to Military Service
      (translation of above by R. Dumain)
La radikoj de nia literaturo
La Fikcia Universo
Arto kaj belo
Kio estas artverko?
Unu ritmo en "La infana raso"(Unikoda versio)
La urbo de terura nokto (Unikoda versio)

Ĝirafo: Jiří Kořínek (3)

01 Oktobro 2014, 12:08

Jiří KOŘÍNEK naskiĝis la 1-an de oktobro 1906, do hodiaŭ estus lia 108a datreveno.

Jen du pluaj bildigoj de poemoj de Jiří Kořínek fare de Paulo Silas:



Ĝirafo: Jiří Kořínek pri bibliotekoj (2)

01 Oktobro 2014, 11:36


Mi jam blogis pri “Universitata Biblioteko” de Jiří Kořínek, kiu troveblas miareteje. Sed jen grafikaĵo kiun konstruis Paulo Silas.

la 27-an de Septembro 2014

Karles: Obrint Pas - La Flama (La Flamo)

27 Septembro 2014, 20:12

la 25-an de Septembro 2014

Ĝirafo: William Auld: Pri lingvo kaj aliaj artoj (4) . . . kaj fuŝa propagando

25 Septembro 2014, 18:04

Mi legis kaj relegis esearojn de William Auld kaj raportas ĉi-bloge laŭokaze.

Pri eseoj en Pri lingvo kaj aliaj artoj (1978) mi antaŭe blogis:

William Auld: Pri lingvo kaj aliaj artoj
Hermann Häfker & William Auld pri mondhistorio
William Auld pri »koleraj junuloj«, Julio Baghy, &
Pri Facetoj de Esperanto (1976) jen afiŝoj:
William Auld pri poezia lingvo & tradukado (1)
William Auld pri poezia lingvo & tradukado (2) 
Pri Kulturo kaj Internacia Lingvo (1986) jen:
William Auld: kulturo & Esperanto
Estas ankaŭ:
Mi legis la unuajn du el la kvar libroj.

Miaopinie, Auld eseas plej interese kiam li pritraktas beletron de Esperanto specife (originalan aŭ tradukan) aŭ beletron nacilingvan aŭ ĝenerale. Sed kiam Auld propagandas pri Esperanto-kulturo, ekz. en eseoj en Kulturo kaj Internacia Lingvo, mi trovas liajn asertojn falsaj kaj absurdaj. (Rigardu ankaŭ mian afiŝon Giorgio Silfer pri literaturkritiko & Esperanta kulturo, sed ankaŭ Kiu furzis? Giorgio Silfer! interalie pri la kritiko fare de Gary Mickle pri nekonscia infekto de esperantista propagando per ideoj kiuj historie devenas el dekstra ideologio.)

Troveblas pluraj bonegaj eseoj en Pri lingvo kaj aliaj artoj. "Esperanto kiel literatura lingvo" (p.69-94) estas sufiĉe bona eseo, krom la jena argumento:
La graveco de nia originala literaturo troviĝas en tio, ke ĝi estas la sola kaj unika literaturo internacia. Ĝi estas eĉ supernacia.

Trafe skribis Juan Régulo: »Kiam diversaj naciaj lingvoj titolas sin »internaciaj« kaj montras al sia literaturo, ili sofisme preterglitas la fakton, ke tiu literaturo estas nacia, sed ne internacia: ĝi estas nome kontribuo preskaŭ senescepte de indiĝenoj, kaj la internacia literaturo de tiuj lingvoj fakte ne ekzistas. Dume en Esperanto ni havas la grandiozan fenomenon de tutmonda literaturo demokrate kreita de suverenaj verkistoj de ĉiu lando, el kiu nur sin anoncas la talento« [2]. En tiu originala literaturo de Esperanto montriĝas la diverslandaj verkistoj, senigite de sia nacieco kaj vestita en sia homeco; malaperis la supraĵaj malsimilecoj trudataj de nacilingva etoso, kaj oni vidas tutklare la fundamentan unuecon de la homaro. Mirinde unueca estas la literatura tradicio de Esperanto; pri nia poezio, ekzemple, skribis prof. Waringhien: ». . . mi ne konstatas profundan ŝanĝon en la periodo, kiu iras de 1921 ĝis hodiaŭ: nuancojn de tono, jes—sed tio simple kondukus nin al distingo de unu hungara skolo, kiun sekvis, kvankam sen la kutima interbatalado inter du sinsekvaj skoloj, la skota skolo.« [1] Verkante per la internacia lingvo, por internacia legantaro, partoprenante en supernacia kulturo kaj tradicio, la verkisto vole-nevole (sed plej ofte vole) esprimas ideecon kaj idealon tuthomajn, alireblajn por ĉiuj homoj senkonsidere pri nacieco. Individuo kelkfoje tion bedaŭris; la profunde naciisma angla verkisto K.R.C. Sturmer, kiu fakte neniam sukcesis liberiĝi de siaj naciaj apartaĵoj, pli ol unu fojon esprimis fortan bedaŭron, ke per Esperanto ne eblas sentigi la sukajn nuancojn de klaso, regiono kaj slango esprimitajn de la angla lingyo. Li sentis tion kiel mankon de la internacia lingvo. Sed laŭ mia opinio li eraris: tio ja ne estas tasko de iu internacia lingvo, sentigi distingojn interne de iu nacio; kaj sekve oni ne devas riproĉi al Esperanto, ke tiun taskon ĝi ne plenumas. Ĉu la tasko de Esperanto ne estas ĝuste, sentigi similecon, kaj ne malsimilaĵojn, de la homoj? Ĉu unu tasko de esperantistoj ne estas, traduki el la esperanta literaturo nacilingven, ĝuste por montri tiun similecon (kiun plej ofte kaŝas ĝuste la lingvaj malfacilaĵoj) al la nacioj?

2 Memorlibro pri la Zamenhofjaro, p. 70.
1 La nica literatura revuo, kyara jarkolekto, p. 95.

(p. 82-83)
La tuta asertaro de komenco ĝis fino estas sintrompa falsaĵo. Se mi ne jam legis similajn stultaĵojn, mi ne kredus, ke Auld verkus ĉi tion. Ĉi tio kontraŭdiras ĉion, kion Auld diras pri literaturo aliloke, kiam li analizas specifajn nacilingvajn aŭtorojn kaj verkojn. Auld evidente ne konsideras la diferencon inter nacieco kaj naciismo; cetere, li simple supozas ke ĉio kio okazas en nacia kadro estas "nacieca" se ne diri naciisman. Se jes, kial eĉ traduki nacilingvajn verkojn, krom el antropologia intereso? Unu funkcio de literaturo estas socikritika, do tute ne gravas distingo inter nacia kaj super/inter/nacia, ĉar la decida kriterio estas transcendo de aro de sociaj supozoj. Ĉu esperantistoj tiel superas la kapablojn de neesperantistoj? Nur en la sintrompa fantazio de Auld.

Fakte, samnaciano kiel alinaciano devas tordi la donitan lingvon por esprimi sian mondrigardon. Alinacianoj devas, kaj sukcesas, esprimi novajn prioritatojn kiam ili esprimas sin en trudataj mondlingvoj, ekz. kiam afrikanoj verkas en la angla aŭ la franca. Kaj ties tasko ne estus esence malsama se ili verkus en Esperanto, malgraŭ la kutima fuŝa propagando. Jes, Esperanto estas pli facile lernebla, pro manko de gramatika malkonsekvenceco, sed preter tio la defio estas la sama.

Ankaŭ absurda estas la argumento rilate al Sturmer. Fakte, Sturmer estas unu el la plej interesaj esperantistaj verkistoj de sia epoko, ĉar li verkis pri specifaj sociaj fenomenoj, do ne nur lirike laŭ primitiva aŭ polurita romantismo. (Rigardu miajn afiŝojn Julius Balbin, mi, & aliaj en Beletra Almanako pri la eseo de Balbin "La sekreta malsano de la esperanta poezio", kaj Kálmán Kalocsay revizitata.) Se temas pri naciaj specifaĵoj, kial ne kondamni Kiel akvo de l' rivero de Raymond Schwartz aŭ La granda kaldrono de John Francis? Kaj pri la plendoj de Auld mem kontraŭ puritanismo en siaj verkoj? Ĉu puritanismo estas universala homa problemo aŭ kulture specifa? Se oni devas pripensi kiel traduki kulturajn nuancojn el nacilingvaj verkoj Esperanten, do kial ne alfronti la saman problemon kiam oni verkas originale en Esperanto pri specifaj sociaj situacioj? La universaleco kiun Auld predikas estas malplena, senenhava, nur propaganda universalismo. "Ĉu la tasko de Esperanto ne estas ĝuste, sentigi similecon, kaj ne malsimilaĵojn, de la homoj?" Ne, tiu ne estas la tasko de ajna serioza literaturo.

Ĝirafo: William Auld pri »koleraj junuloj«, Julio Baghy, & Sándor Szathmári

25 Septembro 2014, 13:07

"Ŝajnas al mi, ke la originala esperanta literaturo ankoraŭ ne havas siajn »kolerajn junulojn«. Baghy estis ĉiam tro sentimente kaj universale komprenema por tio; eĉ Szathmári (Vojaĝo al Kazohinio) ŝajnas tro science senemocia por efiki vere kolere. Sed supozeble, kiam ni havos pli amase romanistojn, kelkaj el ili estos junaj kaj koleraj."

    -- William Auld, "Belartoj en la 20a jarcento," en Pri lingvo kaj aliaj artoj (Antverpeno; La Laguna: TK / Stafeto, 1978), p.58. Fina paragrafo de sekcio I: Koleraj Junuloj (pri fenomeno en brita literaturo en la 1950aj jaroj).