Mia vortaro estas konciza. Tial principe ne estas en ĝi loko por “enciklopediaj” klarigoj. Por ĉiu vorto la vortaro devas redoni nur la alilingvan ekvivalenton, rezignante pri pliaj informoj.
Ekzemple, ĉe kabe/i mi skribas (eble tro lakone) nur
kabe/i abandon Esperanto
Tamen en kelkaj fojoj necesas fari escepton. Unu tia estas la vorto
raŭmism/o. Ne ekzistas ekvivalenta anglalingva termino. Tamen estus tre utile al la uzanto de la vortaro scii, pri kio temas
tiu ismo.
Kiel koncize resumi ĝin, sen verki tutan eseon? Jen mia provo.
raŭmism/o Raumism (= a movement seeking to revise the traditional aims of Esperanto and instead to define Esperanto speakers as a self-chosen diasporic linguistic minority, and the language as worthy of preservation and promotion for its own sake. Opposite: finvenkismo)
Por plibeligi ĉi tiun blogaĵon, mi aldonis (encikopedie!) bildon de Rauma.
Ekzistas diversaj specoj de vulkano. Iuj sputas lafon, kiu moviĝas relative malrapide. Aliaj konsistas el kupolo ema parte kolapsi. Tiaj kolapsoj estigas (angle) pyroclastic flows, kvazaŭ lavangojn el varmegaj rokoj k gaso, kiuj moviĝas je pli ol cent km hore kaj detruas ĉion, kion ili renkontas.
Tia estis la vulkano de Pompejo; tia estas la vulkano de la karibia insulo Montserrat, kie mortis 19 homoj en la kupolkolapso de junio 1997.
La francoj uzas la esprimon nuée ardente, ardanta nubo, kiu estas poezia sed ne tute scienca. En la germana oni diras pyroklastischer Strom, en la itala colata piroclastica, en la rusa пирокластический поток, ktp. Supozeble do ni pravus se ni adoptus en Esperanto la radikon piroklast/ kaj dirus piroklasta fluo.
Klast/oPIV estas “fragmento de rompita … roko”. Piro- estas “fajro”, same kiel en pirotekniko. Teorie, bonlingvisme, ni povus diri fajrorokera aŭ simile. Prefere tamen ne.
Restas demando ĉu la radiko piroklast/ estas substantiva aŭ adjektiva. Verŝajne ĝi devas esti substantiva, same kiel klast/o, kaj nomas la materialon. Tamen multe pli ofta estas adjektiva uzo, piroklasta fluo.
Akompanis la piroklastajn fluojn de Montserrat pyroclastic surges. Ili similas al piroklastaj fluoj, sed enhavas multe pli altan proporcion da gaso. Dum la piroklastaj fluoj pli-malpli sekvas valojn, ĉiam moviĝante malsupren, la surges povas ankaŭ flui supren kaj moviĝi super montetoj.
Mi ne scias, kiel oni diras tiusencan surge en aliaj lingvoj. Eventuale en Esperanto ni povus nomi ĝin piroklasta nubo. (Vidu la bildon, kaj spektu ankaŭ videon, kiu uzas la esprimon pyroclastic cloud.)
En fervojo la pasaĝero ofte havas elekton inter diversaj klasoj. Por veturo en la unua klaso oni pagas pli sed ĝuas pli da lukso.
Strange, tiu senco de klas/o ŝajnas ne esti menciita en PIV. La esprimo “unua klaso” ricevas difinon nur en ligo kun lernejaj klasoj. Ankaŭ sub unu/a tiu senco ne estas kovrita. Tamen en Esperanto ĝi estas tute normala. Jen el ĉina retpaĝo (kies lingvaĵo, kiel vi povas vidi, tamen ne estas tute modela):
Li foriris. Dume venis pasaĝero. Li rigardis min. Trovante, ke mi estas alia koloro de li, li ĝeniĝis, eliris, kaj revenis kun unu-du stabanoj. Neniu diris ion ajn al mi. Finfine, alia stabano venis. Li diris, "Venu ĉi tie. Vi devas iri al la lasta vagono."
Mi respondis, "Mi posedas bileton por la unua klaso."
Li respondis, "Tio ne gravas. Mi diras al vi, ke vi devas iri al la lasta vagono."
Se la plej multekosta klaso estas la unua klaso, kiel nomiĝas la malpli multekosta(j)? Tradicie oni havis
duan kaj
trian klasojn, sed en la moderna Eŭropo kutime nur
standard class: ĉu
ordinara klaso?
En aviado oni uzas aliajn esprimojn. En moderna komerca aviadilo povas esti ĝis kvar klasoj. Laŭ ordo de la plej luksa ĝis la malplej ili estas en la angla
first
business
premium economy
economyLa diversaj flugkompanioj ankaŭ inventis specialajn proprajn nomojn por klasoj, ekzemple ĉe British Airways “world traveller” (= economy); sed ilin ni povas ignori.
Mi miras, ke ni ŝajne ne normigis la esperantajn nomojn de tiuj klasoj. Por
business class en TTT mi trovas nur du-tri menciojn de
komercista klaso, kvankam mi emus mem preferi
aferista.
Ĉar mankis seĝoj en la ekonomia klaso, mi ricevis lokon en la komercista klaso, multe pli luksa.
(aviadilo) business class - la komercista klaso
En la klaso
premium economy (nur por iom longaj flugoj) oni pagas pli ol por
economy kaj ricevas pli da spaco sed samajn manĝojn. (Komparu la pli luksajn manĝojn en la pli superaj klasoj.)
En Esperanto oni povus eventuale diri
unua (klaso)
komercista aŭ
aferista
supera ordinara aŭ
supera ekonomia
ordinara aŭ
ekonomiaĈu?
Kiam mi rigardas al la lastatempaj politikaj tumultoj en Irano, mi ne povas deteni min de konstato de du-dimensia malfido. Unu malfido kiu estas pli sentebla kaj pli konata per ĉiuj aliaj homoj tra la mondo estas tiu malfido de la ordinaraj civitanoj je registaro en malpli demokrata reganta sistemo. Tiun malfidon pri Irano oni povas senti ekzemple vidante
krion de nia amiko Reza. Tio estas kutima dubo de civitanoj en nedemkrataj landoj pri ĝusteco de pretendoj antaŭmetitaj per tiuj kiuj regas.
Sed aliflanke ankaŭ ekzistas alia malfido kiu helpas konflikton en tiaj socioj; tio estas malfido de la regantoj je la politika sistemo. Permesu min klarigi mian vidpunkton. En demokrata sistemo la reganto fidas je sistemo kaj eĉ kvankam sincere kredas je siaj politikaj vidpunktoj tamen ne konsideras venkon de konkurantaj vidpunktoj kiel fino de la sistemo. En tiaj sistemoj eĉ kiam diversaj politikaj partioj denuncas politikojn de rivaloj kiel seriozaj mispaŝoj tamen ili ne tentiĝas konduki ekster reguloj de la politika ludo. Tiel la politika potenco sen konflikto kaj perforto cirkulas inter ludantoj de la politika ludo. En tiaj sistemoj malvenkintaj partioj esperas revenkon kaj fidas, ke la reganta sistemo povas ripari mispaŝojn kaj supervenki krizojn. Tiel ekzemple kvankam s-roj
Bush kaj
Cheney serioze estis kontraŭ politikoj de s-ro
Obama sed ili allasis regadon de Usono al li.
En malpli stabilaj regantaj sistemoj tia fido ne ekzistas. Mi donas kelkajn ekzemplojn krom Irano kaj ĉar ne konas politikan situacion tie tial supozas, ke la regantoj havas bonajn intencojn kaj deziras prosperon kaj feliĉon por siaj landoj (povas esti ĝusta supozo aŭ ne - ne ĉagreniĝu se vi trovas malsimilajn landojn unu apud la aliaj. Mi scias, ke la situacio en ĉiu el tiuj landoj estas malsame de tiu de la aliaj).
Unue demokrata lando kie nia amiko
Luis loĝas (Kolombio). Se
tio kion Luis mem en sia blogo skribas estas ĝusta kaj la aktuala prezidento de tiu lando s-ro
Uribe eĉ iomete tentiĝas daŭrigi sian prezidentecon, tio miaopinie signifas, ke li trovas neniun alian personon en sia lando sufiĉe kapabla por daŭrigi sian vojon al prospero kaj feliĉo de Kolombio. Tio povas iĝi elirpunkto por apero de diktatoro (eĉ kvankam bonintenca).
En la najbara Venezuelo ekzistas simila situacio (mi scias, ke malsimilecoj ekzistas kaj oni ne devas reduktante kompari tiujn du landojn) pri fido de s-ro
Chavez je aliaj politikistoj en sia propra lando. Li agas kvazaŭ li ne fidas demokratan sistemon por ebligo de feliĉon kiun li deziras por Venezuelo. Tial li okazigas referandumon kaj celas resti prezidento pli longe.
Due en Rusio sinteno de s-ro
Putin montras lian malfidon je la reganta sistemo. Antaŭ prezidentiĝo de s-ro
Medvedev ni ekster Rusio ne konis la rusajn ĉefministrojn. Oni malmulte aŭdis kaj sciis pri ĉefministroj de Rusio. Nun s-ro
Putin estas farinta tiun ĉi postenon multe pli konata ĉirkaŭ la mondo. Lia rolo estas tiom sentebla, ke multaj opinias, ke fakte malnataŭ la politika scenejo de Rusio li estas la vera reganto. Denove mi supozas, ke s-ro Putin havas la plej bonajn intencojn kaj deziras prosperon kaj feliĉon de Rusio. Lia deziro por resti reganto tamen montras, ke li ne fidas je politika sistemo de sia lando kaj konsideras neniun alian krom si mem sufiĉe kompetenta por ebligi progreson de Rusio.
Trie estas Nord-Koreio. Multaj politikaj analizistoj opinias, ke lastatempaj manovroj de la reĝimo en Pjongjango (testoj de atombombo kaj misiloj) estas
provoj de la aktuala reganto en la lando por pretigi anstataŭiĝon de sia filo anstataŭ si mem (
Kim Jong-woon). Tio montras eĉ pli seriozan malfidon de la regantoj je la politikaj sistemoj kiujn ili mem regas. Pri Nord-Koreio la malfido eĉ iras ĝis ekstremo kiam la reganto fidas neniun ekster sia propra familio.
Simila ekstremo ŝajne ekzistas pri la islama respubliko en Irano. Kiel la leganto scias la vera potenco en Irano ne estas inter manoj de la prezidento sed la suprema religia regnestro (
Ĥamenei). Post la lastatempaj tumultoj en Irano oni pli kaj pli aŭdas, ke f
akte la fraŭdo en la baloto estis la unua paŝo por apartenigi la potencon al filo de la suprema religia regnestro Moĝtaba.
Pri Nord-Koreio kaj islama reĝimo en Irano, la regantoj fidas neniun krom siaj filoj kaj tre limigita nombro de proksimuloj kaj tion mi ŝatas nomi krizo de malfido flanke de regantoj.
P.S: Mi komparis tre malsimilajn landojn ĉi-tie nur por montri unu aspekton de politika regado. Mi koscias pri malsimilecoj kiuj ekzistas inter la supre menciitaj landoj (kvankam ne konas profunde tiujn malsimilecojn).
Mi serĉis Esperantan tradukon por la vorto runny. I’ve got a runny nose = muko fluetas el la nazo pro malvarmumo aŭ fojnokataro. My eyes are runny = larmoj fluetas el la okuloj. This sauce is too runny = la saŭco ne estas sufiĉe firma/densa. This (boiled) egg is still runny = la ovo estas ankoraŭ likva.
Laŭ miaj grandaj nacilingvaj vortaroj:
France, on a le nez qui coule; les yeux qui pleurent; la sauce est liquide ou baveuse; un œuf à la coque, ou dont le jaune est crémeux.
Germane, (ovo) flüssig; (nazo) laufend, mir läuft die Nase, meine Nase läuft; (okuloj) wässerig, tränend; (saŭco) dünnflüssig.
Certe en Esperanto oni ne povus diri, kiel en la angla kaj germana, ke mia nazo kuras, nek, kiel en la franca, ke ĝi fluas. (Fluas ne la nazo, sed muko.)
La sola citaĵo kiun mi trovas en la TTT tamen venas de germana fonto:
La perturboj (jukado en la kolo kaj cxe la okuloj, fluanta nazo, ternatakoj) aperis je varmaj tagoj inter majo kaj auxgusto kaj dum pasis la jaroj ili ...
Por
to run en tiu senco, ŝajnas al mi ke
flui estas tro forta: prefere temu do pri
flueti.
Eventuale: fluetas el mia nazo, fluetas el miaj okuloj, ankoraŭ fluetas la saŭco, ankoraŭ fluetas la ovo.
runny fluetanta; likva; I’ve got a ~ nose fluetas el mia nazo
En Esperantujo ne facilis esti fano de Michael Jackson (1958–2009). Homoj ofte negative reagis. Eble ĉar li kantis per la Angla. Eble ĉar ili vidis nur lian vizaĝon.
Per siaj videoj kaj muziko, Michael Jackson kundifinis mojosecon en la jaroj 1980aj kaj 1990aj. Tial li meritas mencion en Mojose.
~B–O
Ĉu vi sciis ke li estis fervora libroleganto ( http://is.gd/1hoDh )? Kaj ke li prisciis Espon? Tion montras la enkonduka parolado al la reklamfilmo por ”HIStory” ( http://is.gd/1hoTy ).
Kiel Mojose-teamano, mi volas honori ĉi genian muzikisto-danciston per mia malnova (jam aliloke aperinta) traduko de la teksto de ”Liberian Girl” (interesa por lingvuloj pro la svahilaĵo!) Popteksto sen melodio ĉiam aspektas strange, do prefere vi aŭskultu ankaŭ la muzikon – ekzemple je http://fizy.com/.
LIBERIANIN’
Naku penda piya – naku taka piya – mpenziwe
[Ankaŭ mi amas vin – ankaŭ mi volas vin – mia kara]
Liberianin’…
Vi venis kaj venkis min
Abrupta pasi’
Liberianin’…
Konkeris la koron, in’
Sincer-emoci’
Liberianin’
Vi scias ke venis
Venkonte min,
Samkiel en filmoj
Kiam geamantas du
Kaj ŝi flustras al li ”ĉu
Vi min amas?” kaj li plu…
”Mi amas vin, Liberjanin’”
Naku penda piya – naku taka piya – mpenziwe
Liberianin’
Pli fajna ol ajna gem’
Koramo el vi
Liberianin’…
Vi kisas min,
Ho, destin’
Ke faras vi ĉi
Liberianin’
Vi scias ke venis
Venkonte min,
Samkiel en filmoj
Kiam geamantas du
Kaj ŝi flustras al li ”ĉu
Vi min amas?” kaj li plu…
”Mi amas vin, Liberjanin’”
Naku penda piya – naku taka piya – mpenziwe
Liberianin’
Vi scias ke venis
Venkonte min,
Atendas mi tagon
Kiam diros vi „ho jes!“
Kaj mi same kun ridet’
Kaj ĉiamos la konfes’
Mi amas vin, Liberjanin’, je etern’
(In’)
Mi amas vin, Liberjanin’, je etern’
(In’)
Mi amas vin, Liberjanin’, je etern’
(In’)
Mi amas vin, Liberjanin’, je etern’
(In’)
Mi amas vin
Mi amas vin kara
(In’)
Mi volas vin
Mi amas vin kara
(In’)
Hu! Mi amas vin kara, mi volas vin kara, hu!
(In’)
[Esperantigis musubana laŭ originalo de Michael Jackson – ©]
Dum pasintaj semajnoj oni organizis en Madrido la tre grandan, tradician kaj tre vizitatan Libro-Foiron en la centra parko de la Retiro. Manolo enretigis kelkajn fotojn en sia retejo, kaj oni povas vidi ke ja temas pri tre ampleksa budaro, populara kaj ne profesia, kiu tutpleniĝas, ĉefe dum la semajnfinoj. La madridaj esperantistoj kelkfoje planis lui budon, sed estas multekoste kaj tempopostule, kaj ni provizore rezignis pri la ideo, sed mi ankoraŭ revas iam havi la ŝancon kaj la kuraĝon.
Mi kutimas iri ĉiujare, por flari la etoson. Kaj ĉiam trafas min du malaj sentoj. Unuflanke, ĉar ja mi estas libramanto, mi devas bremsi min por ne aĉeti ĉion kion mi ne havos tempon legi. Aliflanke, mi deprimiĝas kiam mi vidas kiom povas aĉi libroj. Oni trovas tie amason da fatraso: pseŭdoscienco kaj pseŭdomedicino, pseŭdohistorio kaj pseŭdosociologio, oportunistaj verkoj pri aktualeco, libroj verkitaj de famuloj (aŭ nome de famuloj), kiuj ofte ĉeestas por subskribi, kaj kiuj estas la plej vizitataj, kvazaŭ apero en televido dirus ion pri la talento literatura. Krome, min iom ĝenas la tro granda spaco okupata de la ŝablona literaturo kaj sukceslibroj, tiuj kiuj vendiĝas po milione; pri tiuj min ne tiom ĝenas ilia ĉeesto, kiun mi pretas akcepti eĉ se mi ne specife interesiĝas pri plejmulto el ili, kiom la sento ke ili ne bezonas tiun Foiron por ricevi la atenton kiun ili ŝtelas al la minoritataj verkoj.
Do, mi nun prenas la strategion ĵeti rapidan superrigardon al plejmulto de budoj, kaj nur halti kiam mi sentas ke mi povas trovi fidindan librejon aŭ eldonejon. Mi do uzas kriterion kiun mi mem trovas iom paradoksa: kiel lumturon mi devas utiligi entreprenon aŭ institucion, anstataŭ verkon aŭ aŭtoron.
La strategio bone sukcesis ĉijare almenaŭ en unu kazo. Tuj kiam mi vidis la budon de la eldonejo Acantilado mi alproksimiĝis. Acantilado estas malgranda katalunia eldonejo, kiu havas duoblan markon por katalunlingvaj verkoj, Quaderns Crema, kaj kiu estas la ido de unu homo, Jaume Vallcorba. Estis ili kiuj publikigis la taglibron de Petr Ginz, pri kiu mi jam antaŭe rakontis. Fakte, ili iom specialigixs en la alproksimigo de verkoj de Centra Eŭropo, kiuj ne kutimas esti tre disvastigitaj en Hispanio, kaj ekzemple ankaŭ en ilia versio mi legis la verkojn de Imre Kertész.
Du librojn mi aĉetis en la budo, kaj ilin mi ĵus finlegis.
La unua estas “La fratoj Rajk”, de Duncan Shiels. Temas pri la malsama sorto de du hungariaj fratoj, unu ano de la Sagkruculoj, la alia unu el la unuaj ĉefoj de la komunista reĝimo. Tiu ĉi lasta, László Rajk, kiu estis internacibrigadano en Hispanio, estis viktimo de stanilisma purigo, kaj ekzekutita fine de la 40-aj jaroj, kiam li estis ministro kaj unu el la plej gravaj gvidantoj de la lando. Min tre interesas tiu periodo, kaj, jam pro personaj kialo, specife la buĉado de komunistoj fare de aliaj komunistoj, kaj do la libro tuŝis temon tre frapan. Nur la stilo de la rakonto, kun la iom artefarita vivigo de scenoj kaj la beligo de la rakonto fare de la aŭtoro iom ĝenis min.
Ke la stalinisma subpremado tuŝis tiomajn interbrigadanojn, kune kun esperantistoj, kaj iel pro la sama motivo, ilia kosmopolitemo kaj internaciaj kontaktoj, diras sufiĉe pri la karaktero de tiu reĝimo naskita de premisoj apriore tre malsamaj.
Paro de esperantistoj
La alia libro estas simila laŭ temo, sed diferencas laŭ perspektivo, kaj mi mencias ĝin ankaŭ pro ĝia rilato al Esperanto. Temas pri membiografio de virino, Otília Castellví, kiu rakontas siajn travivaĵojn dum la interna milito de Hispanio kaj la posta ekzilo. Ŝi estis simpla laboristo, kiu tre juna ekmembris en la Laborista Partio de Marksista Unuiĝo, la fama POUM, neortodokse komunista, duontrockisma. Tiu ĉi estis tre aktiva en Katalunio, sed mi denove klarigu ke, kvankam vaste konata interalie pro la verkoj de George Orwell, ĝi estis tre minoritata. Sed en ĝi membris neproporcie granda nombro da esperantistoj, kiel mi jam rakontis aliloke. Ankaŭ Otília estis esperantista, ne tre aktiva, kaj nia lingvo aperas en la libro.
La verko, aperinta unue antaŭ pluraj jaroj en la kataluna, estis nun reeldonita kaj tradukita en la hispanan kun la titolo “De la ĉokejoj de Barcelono al la nazia Germanio”. Ĉekao aŭ ĉoko, ĉar ambaŭmaniere mi trovis la vorton, estas la nomo ricevita de la unua sekreta polico en Sovetio, kaj oni uzis tiun vorton checa aŭ cheka por nomi la sekretajn nelegalaj prizonojn en la respublikana flanko dum la hispania milito. Tie oni interalie pridemandadis kaj punis la akuzitajn je trockismo, kaj ankaŭ ŝin trafis tiu sorto. Ŝi poste ekziliĝis kaj multe suferis en la koncentrejoj de Francio, pri kiuj vi povas scii pli, pere de la prelego de Roberto Lloancy farita dum tiu ĉi aprilo en la kongreso de SAT-Amikaro, kaj kiun oni baldaŭ publikigos.
Post multaj aventuroj en tiu lando, kie ŝi perdis kontakton kun sia ĉiama amato, kaj trovis sian estontan edzon, Linus Moulines, ŝi eklaboris en Germanio. Post la fino de la milito, ŝi revenis en Francion. Kurioze, ŝi multe pli plendas pri la konduto de la homoj kaj la reĝimo en tiu ĉi lando, ol pri sia farto sub la nazia regado. La paro finfine elmigris al Venezuelo, kie ili iom stabiligis sian vivon, kaj post multaj jaroj revenis al Katalunio, kie ili forpasis en 2000.
Linus kaj Otília estis esperantistoj, kaj tiu ĉi lingvo aperas unuafoje en la libro konekse kun sia vojaĝo al Sudameriko, kiam ili haltis en Brazilo. La tieaj esperantistoj tiom bone kondutis al ili, ke ili pensis resti tie. Tamen pro klimataj kaj sanaj kialoj, kaj ankaŭ pro manko de permesoj ili iris al Venezuelo. Tie Linus tre agis por Esperanto, kie li kunfondis la tiulandan asocion. Li muntis librejon tre sukcesan, kie li vendis ankaŭ librojn (tiu vorto aperas tiel en la libro).
Ilia unusola filo, Ulises Moulines, estas nun bone konata filozofo en la Universitato de Munkeno, kaj verkis la postparolon de la libro, kie li mencias ankaŭ tiun esperantistecon (“unu el tiuj perditaj sed justaj kaŭzoj por kiuj ili batalis”, kiel li diras). Mi kontaktis kun li, kaj li tre afable respondis al mi, kaj evidentigis ke li mem plu estas esperantisto, eĉ se nun paziva. Li akompanis sian paĉjon al Kongreso en Hago (probable temas pri la UK de 1964), kie li kapablis komuniĝi kun homoj eĉ se tre juna kaj ĵus lerninta la lingvon.
Li nun forgesis multon, sed montris sian pluan subtenon, kaj sian bedaŭron pri la lingva situacio, ĉefe en Eŭropo. Li konfirmas ke, kiel mi suspektis, pro la maloftaj aludoj al nia lingvo en la libro, la panjo estis malpli aktiva en nia movado ol la paĉjo, sed ŝi plu aliĝis al la kataluna asocio kiam ŝi revenis Hispanien.
Laŭ la rakonto de lia filo, Linus Moulines lernis Esperanton tre juna, eĉ antaŭ sia aliĝo al la POUM, kaj estis ĉiam fidela esperantisto. Nu, ne ĉiam fidela: li perfidis ĝin nur unufoje, kiun la filo rakontis: kiam la paro laboris en Germanio dum la milito, li estis iam malliberigita de la Gestapo en Darmstadt en 1941 aŭ 1942, kaj oni lin dekomence pridemandis: “Ĉu vi estas komunisto, framasono, judo aŭ esperantisto?”. Li senprobleme neis la tri unuajn trajtojn, sed kun iom pli da malbona konscienco li ankaŭ neis la kvaran.
Li multe aktivis en Venezuelo, kiel dirite, kaj instruis Esperanton en la Universitato de Karakaso, kaj metis sian librejon je la dispono de la tiea asocio. Vidu la artikolon pri li en la Vikipedio, kie li aperas sub la nomo Lino, kaj kie estas menciate ke li estis dum multaj jaroj peranto de UEA kaj de SAT. Laŭ la filo, li verkis ankaŭ manlibron pri Esperanto en la kataluna, kiam tio ne eblis lauleĝe, sed la filo ne scias ĉu finfine oni povis multe ĝin disvastigi.
Pri la libro mi eksciis danke al programo de radio, kiun partoprenis la filo kaj la eldonisto. Al ambaŭ dankon. Al la filo pro la helpo. Al la dua pro lia daŭra bona laboro.
Filozofio, dum sangero pulsos en ĝia mondvenka kaj absolute libera koro, neniam lacos rebati siajn malamikojn per krio de Epikuro:
Ne la homo kiu neas la diojn kiujn adoras la homamaso, sed tiu kiu asertas pri la dioj tion, kion pri ili kredas la homamaso, estas vere malpia.
Filozofio pri tio ne estas sekretema. La konfeso de Prometeo:
Simple diri, mi malamas la diaraĉon
[Esĥilo, Prometeo Ligita]
estas ĝia propra konfeso, ĝia propra aforismo kontraŭ ĉiujn ĉielajn kaj surterajn diojn kiuj ne agnoskas homan memkonscion kiel la plej altan diecon. Ĝi toleros nenian ceteran.
Sed al tiuj mizeraj mart-leporoj kiuj jubilas pri la ŝajne pli malboniĝinta civila statuso de filozofio, ĝi respondas denove, kiel Prometeo respondis al la servisto de la dioj, Hermeso:
Certu, ke ĉi-aĉan sorton mi
Ne interŝanĝus por servuto via.
Pli bone mi ĉi tiun rokon servu
Ol komplezi Patron Zeŭson file-sklave.
Prometeo estas la plej eminenta sanktulo kaj martiro en la filozofia kalendaro.
FONTO: Marx, Karl. La Diferenco inter la Demokrita kaj Epikura Filozofio de Naturo, Malneto de Nova Antaŭparolo (1841), eltiraĵo.
Tradukis Ralph Dumain el angla traduko: The Difference Between the Democritean and Epicurean Philosophy of Nature (1841), Draft of a New Preface (Berlin, March 1841).
