e-planedo

vidpunktoj el la esperantistaro

la 16-an de Aprilo 2014

Ĝirafo: Idiot's Delight & Esperanto (2)

16 Aprilo 2014, 22:48




Ĝirafo: Multe da ridoj

16 Aprilo 2014, 20:03


Jen blogo "Multe da ridoj" de Leo Olivarbo, el Brazilo. Li tradukas bildstriojn el la portugala.

Ĝirafo: Srikanth Reddy: ‘Fundamentals of Esperanto’ (poem)

16 Aprilo 2014, 19:46

Here is an amusing poem:

Fundamentals of Esperanto’ by Srikanth Reddy, PBS Art Beat, June 15, 2009

. . . with a sound file of the author reciting his poem.

Ĝirafo: Jorge Luis Borges & Esperanto kiel kultura perilo

16 Aprilo 2014, 0:29

Jorge Luis Borges & Esperanto kiel kultura perilo

La 13an de decembro 2013 okazis la Zamenhof-bankedo de Esperanto-Societo de Vaŝingtono. Pro la loko de la venonta Universala Kongreso, delegito el la Argentina ambasadejo gastprelegis. Poste mi prelegis precipe pri la eminenta argentina verkisto Jorge Luis Borges.

Mi anoncis trioblan solenon. Krom la naskiĝtago de Zamenhof je la 15a de decembro, okazas la naskiĝtago de la judgermana poeto Heinrich Heine je la 13a. Cetere, la 13a markas, en 2013, centjaran datrevenon de eldono de La Parnaso de Popoloj de Antoni Grabowski.

La unua parto de mia prelego, pri Esperanto kiel kultura perilo, estis anglalingva. Pro miaj intensaj historiaj esploroj mia aprezo de la strebado de esperantistoj altiĝis. Rilate al mia daŭra laboro pri verkisto Sándor Szathmári, okupis min dum la jaro lernado pri hungara literaturo kaj engaĝo je sciencfikcio. Mi lernis ankaŭ pri la interrilatoj de la avangarda hungara beletra grupo Nyugat kaj Esperanto dum la intermilita periodo. Mi lernis multon per Esperanto kiun mi alikaze ne lernus. Cetere, ŝajnas ke malmultaj kleruloj en Usono eĉ en beletra fako konas hungaran literaturon.

En Esperanto oni trovas abundon de tradukoj el la malpli konataj literaturoj de la mondo, de malpli disvastigitaj lingvoj kaj influhavaj kulturoj. Fakte, mi legis fremdlingvajn verkojn per Esperanto kiuj ne haveblas en anglalingvaj tradukoj, el la ĉina, finna, ĉeĥa, hungara, kaj jida.

Ekzemple, mankas en la angla ajna plena traduko el la jida verkaro de Lejb Malaĥ, kiu famiĝis pro verko pri la sekssklava komercado en Bonaero, Argentino. Li vizitis ankaŭ Usonon kaj verkis pri la ŝtata persekutado de negroj en la Sudo, en dramo Misisipi, kiu ne haveblas en angla traduko sed en Esperanto jes.

Hispanlingva literaturo, speciale latinamerika, estas populara en Usono. Tamen ekzistas verkistoj tute nekonataj kaj netradukitaj anglalingven. Dankon al Esperanto, mi konatiĝis kun literaturo de la afrikdeven-kolombia poeto Miguel A. Caycedo.

Ekzistas en Esperantaj tradukoj antologioj da argentina fikcio kaj poezio. La plej konata tradukisto estas Ergoto de Bonaero (Adam Hrynkiewicz) el Buenos Aires (Bonaero).

Mi parolis skize pri la Esperanto-movado en Argentino. Zamenhof mem revis pri Argentino. En sia broŝuro Hilelismo li informis al la rusa judaro pri la eblo elmigri al Argentino, kiu estis por li dum lia cionisma periodo dezirinda celo por kolonio. Ekde la jaro 1889, la lingvo Esperanto aperis en Argentino. Oni komencis instrui ĝin en Bonaero, fare de pola enmigrinto. En decembro 1916, José Prat kaj grupo de entuziasmuloj kuniĝis kaj fondis organizon, t.e. Argentina Esperanto-Asocio, la unua vera landa asocio. En la jaro 1939, ĵus antaŭ komenco de la dua mondmilito, alvenis al Bonaero kiel rifuĝinto Eŭgene Adam (“Lanti”). En la sama momento kiel Lanti, alvenis ankaŭ fama esperantisto Tibor Sekelj.

En la Usona Parlamenta Biblioteko troveblas numeroj de gazeto Argentina Esperantisto de 1931 ĝis 1946. Mi trafoliumis tiun kolekton, skanis kaj enretigis tri artikolojn. *

Fine de la anglalingva parto de mia prelego, mi resumis la haveblecon de verkoj de kaj pri Borges en la angla, en Esperanto, ankaŭ Interrete. Estas ankaŭ miaj podkastoj pri Esperanto ĉe Think Twice Radio kaj plua materialo miareteje kaj miabloge.

Mi parolis en Esperanto por la dua parto de mia prelego, pri Borges. Kiel dekumjarulo mi eltrovis Borges, t.e. fine de la 1960aj jaroj. Lia ĝenroj estas la novelo, eseo, kaj poezio. Li mem transformis tiujn ĝenrojn en originalajn vojojn. Tiam kaptis mian intereson lia unika speco de fikcio, plena da metafizikaj puzloj kaj filozofiaj pens-eksperimentoj. Oni povas mencii ankaŭ lian priokupadon pri gauĉoj, analoge al la sovaĝa historio de Usono—Wild West—sed tiam mi ne multe pensis pri tio. Tamen la rilato inter primitiveco kaj avangardo estas ŝlosilo al Borges. Elstara en Borges estas liaj temoj kaj lia erudicio aŭtentika kaj blaga, inventita (kun. abundaj referencoj al neekistantaj verkoj). Karakterizas la fikcion de Borges metafizika anksio, maltrankvilo, la minaco ke la mondo dissolviĝos aŭ kolapsos en nerealon, sonĝon, kaoson. Mi listigis 15 temojn trovatajn en lia verkaro.

Kiel je diversaj aliaj interesoj de mia junaĝo, mi lasis Borges post la mez-‘70aj jaroj. Dum lastaj jaroj mi revenis al Borges kaj gajnis novan aprezon de lia genio. Mi rimarkis subtilaĵojn nerimarkitajn antaŭe; mi perceptis genion ne nur en la stilo, ne nur en erudŭcio, sed en detaloj, en la kompleksa implica logika strukturo de la plej elstaraj rakontoj.

Mi resumis la plej favoratan novelon de Borges, la majstroverkon “La Kongreso”n. Ĝi interesus esperantistojn pro la utopia projekto starigi universalan lingvon.

Mi finis mian prelegon per deklamo en Esperanto de la poemo “Spinozo,” unu el du tiutemaj de Borges.

Pluaj informoj kaj traduko de “La Kongreso” kaj traduko de mia anglalingva komentaro pri “La Kongreso” troveblas en eseo “Pri kongresoj en Bonaero” de Giulio Cappa en Beletra Almanako, n-ro 19, februaro 2014, p. 82-107. Aperos en la sama revuo plua eseo/recenzo de mi pri Borges.

* El Argentina Esperantisto:

la 11-an de Aprilo 2014

Ĝirafo: Colbert, artificial language

11 Aprilo 2014, 10:52

Stephen Colbert is now in the news, having just been selected to replace talk show host David Letterman. But here is an older article on the creation of an artificial language inspired by Colbert's inclination to create neologisms. Supposedly the language Colbert is intended to serve as a propradeutic for learning languages. Naturally, Esperantists chimed in to comment.

Invented language inspired by ColbertUPI, July 10, 2012

Ĝirafo: William Sanders Scarborough & Volapük in the Black Press

11 Aprilo 2014, 10:31

William Sanders Scarborough (1852-1926) was one of the most outstanding of outstanding Black American intellectuals of the 19th and early 20th centuries, individual scholars who, because of the dire predicament of Black Americans, assumed all the roles a Black professional person could fill: writer, educator, professor, administrator, civil rights advocate and leader . . .Scarborough was born into slavery and rose to become a leading scholar of the Greek and Latin classics and president of Wilberforce University.

Scarborough was resurrected from the forgetfulness of history with the publication of two books, edited by Michele Valerie Ronnick: The Autobiography of William Sanders Scarborough: An American Journey From Slavery to Scholarship (2005) and The Works of William Sanders Scarborough: Black Classicist and Race Leader (2006).

In 2010, in the course of preparing a lecture on the 100th anniversary of the Universal Esperanto Congress in Washington, DC, in addition to researching the mainstream American press for relevant articles, I decided to search the databases of the Black press for reports on Esperanto and the quest for an international language. Here are the articles on Volapük, now on my web site:

Note that the two signed articles, from August 1888, were authored by Scarborough. Given that Esperanto saw the light of day only in 1887, 1888 was apparently too soon for the American philological community to compare it to Volapük. (I don't recall when Esperanto first captured attention of someone in the anglophone world. It did not take long.)

I found another reference to Volapük in Scarborough's Works. Here is the quote with the bibliographical information on the original publication. Note also that this article was written in the heat of the imperialist scramble to carve up Africa:
The influence of civilization is a mighty lever in shaping the destiny of language. Dialects crumble before it, and the diversity of tongues drifts toward unity. The language of the intelligent must supersede, wholly or in part, that of the unintelligent wherever they come in contact, either by displacing it or fashioning it after its own mold. As the weaker languages and dialects of Europe have disappeared before the light of intelligence, so will the languages and dialects of Africa drop out of existence, one by one, it may be, as the same influence shall quicken and permeate the people. One by one will the stronger swallow up the weak, until the speech of the dominant people shall prevail, jargon first, perhaps, extinction later. Doubtless many more dialects than now exist have passed away, some of them leaving not a relic behind to tell the story of their existence, while of others bare skeletons of speech may be found here and there, but hardly enough to indicate their linguistic relations. The forces that produced these changes are still at work, but in a greater degree; and, though we can make no definite statement as to the results growing out of the invasion of Africa by foreign languages, yet again we believe that the inflectional will survive the uninflectional languages of the world. No artificial language can stand the test of time. In fact, it will hardly gain a foothold, but like Volapük, will die in its infancy. 5 [footnote clarifying Volapük] 
SOURCE: Works, p. 242. Original source: "Function and future of foreign languages in Africa," Methodist Review 76, November-December 1894, pp. 890-899.

la 4-an de Aprilo 2014

Karles: Haltigo de la aktiveco

04 Aprilo 2014, 18:26

La blogo Katalunio haltigos sian aktivecon dum iom da tempo. Ni memorigas ke por konsultoj kaj demandoj rilate al Esperanto en Katalunio vi povas turniĝi al Kataluna Esperanto-Asocio.

Associació Catalana d'Esperanto

la 27-an de Marto 2014

Karles: Shakira kantis katalune

27 Marto 2014, 18:00

Oni jam povas aŭskulti la katalunan kanton Boig per tu (Freneza por vi) de la muzikgrupo SAU per la voĉo de la kolombia kantistino Shakira. La diskografia eldonejo Sony disponigis ĝin al la ĝeneralaj amaskomunikiloj post la apero de neoficiala versio cirkulanta en Interreto.
La temo estas aŭskultebla per laplatformoj Spotify kaj iTunes.
Krom tio, la kantistino alŝutis al Youtube videon en kiu ŝi aperas kun sia skipo dum la registrado de la kanto.
Dum ĝia prezentado de sia nova disko en Barcelono, Shakira rakontis ke ŝi decidis registri tiun temon ĉar ĝi estas unu el la preferataj de sia amato, la futbalisto Gerard Piqué kaj ankaŭ ĉar tiu estas unu el la plej belaj kantoj el ĉiuj kiujn ŝi aŭdis iam antaŭe, laŭ propra diro.
La kataluna kanto aperas nur en la luksa eldono de la albumo kaj ne estas mostrata en la oficiala prezento-video de la kantistino.
Tamen en la du versioj de la disko ja aperas hispanlingva versio de la kanto kun la titolo Loca por ti.
Fonto de la informo: Ara
.

la 14-an de Marto 2014

Karles: Valencilando restas sen katalunlingva televido

14 Marto 2014, 18:01


Post ĵusa kolektiva maldungo de 952 laboristoj okazinta en la institucia Valencilanda Radio-Televido (RTVV), mardon la 5an de novembro matene la Valencilanda Alta Kortumo publikigis verdikton nuligantan ĝin. La saman tagon vespere Alberto Fabra, prezidanto de la valencilanda registaro, anoncis la tujan fermon ― tiel frue kiel “la leĝaro ĝin permesos” ― de la “publika” societo. En la sama anonco, li asertis, ke ne estas sufiĉe da mono por redungi la laboristojn maldungitajn kaj teni la ĉefajn celojn de lia registaro, kiuj laŭ li estas “eduko, sano kaj sociala politiko”. La tuta estraro de RTVV demisiis pro manko de fido al la valencilanda registaro. Tio kaŭzis du tagojn de memmastrumado, dum kiuj la laboristoj regis la entreprenon, sed rapide estis nomumita nova estraro por definitive likvidi ĝin. La 27an de novembro la regiona parlamento, kie la partio de Fabra (Popola Partio, PP) havas la plimulton de parlamentanoj, aprobis la fermon de la societo. Je la 0a horo de la 29a de novembro la valencilanda registaro provis fermi la instalaĵojn de RTVV. La radiostacio tuj ĉesis elsendi, sed la laboristoj de la televida produktejo tenis sin firmaj kaj daŭrigis la elsendon ĝis la 12 h 19, kiam la likvidanta komisiono, akompanata de la polico, eniris la konstruaĵon kaj ĉesigis ĝin. Post multaj provoj, finfine Valencilando restis sen katalunlingva televido...+

Bv. plulegi la originalan artikolon ĉe Eŭropa Maldekstro.

la 11-an de Marto 2014

Ĝirafo: Jewish utopian nostalgia & Esperanto in fiction: 2 reviews

11 Marto 2014, 19:57

This seems to be a trend in Jewish novels for a number of years now. Looking backward, reflecting on dashed hopes and lost possibilities, ideals failed or betrayed: Jewish fiction is casting Esperanto in a utopian role.  Here are my two latest reviews:

la 10-an de Marto 2014

Karles: La historio de nia movado (memorigo-atentigo pri specifa verko)

10 Marto 2014, 19:56

 
21 artikoloj pri la Esperanto-movado en la katalunlingvaj teritorioj dum la periodo 1900-1940.
Fonto: Esperanto Cat
Verko prezentita ankaŭ kaj antaŭ nelonge en Ĉuvaŝio.
Iama recenzo ĉe Ondo

la 7-an de Marto 2014

Karles: Kvar virinoj ĉe la pinto de la ŝanĝoj

07 Marto 2014, 11:45

Maldekstre-dekstren:
Muriel Casals (prezidanto de Òmnium Cultural , ĉefa katalunia kulturorganizo), Carme Forcadell (prezidanto de ANC, Kataluna Nacia Asembleo), Ada Colau (ĉefreprezentanto de PAH, Platformo de Afekciatoj pro Hipoteko) kaj Teresa Forcades (kunfondinto de la Konstituiga Kataluna Procezo)

la 6-an de Marto 2014

Ĝirafo: Witold Gombrowicz & Esperanto?

06 Marto 2014, 19:34

Mi komencas legi Witold Gombrowicz, en anglalingvaj tradukoj. Mi legis lian verkon Filozofio en 6 horoj kaj 15 minutoj kaj nun legas la unuan volumon de lia Taglibro.  Ekzistas pri li artikolo en Esperanto en Vikipedio:

http://eo.wikipedia.org/wiki/Gombrowicz

Mi ne povis trovi la ekziston de ajna traduko el lia verkaro en Esperanto. Nu?

Kaptis mian intereson la okupateco je Gombrowicz pri la problemo de provinceco, kiu por li estas pola provinceco. Mi ne konas polan kulturon, do jen nova temo miaflanke, kiun oni certe povas apliki al diversaj situacioj.

Kvankam la elirpunkto malsamas, mi pensas pri eseo de pola Esperantisto:

"Letero el ekster la (E-) kulturo" de Radosław Nowakowski

Ĉu estas koincido, ke ankaŭ Nowakowski estas polo? Li deziras liberiĝi el la katenoj de kulturo. Gombrowicz volis liberigi propran denaskan kulturon el provinceco. La temoj ŝajnas iom apartaj, sed mi supozas ke ekzistas rilato.

Esperanto mem servas diversajn funkciojn. Unu ideologio emfazas la konservadon de naciaj kulturoj. Sed efektive Esperanto ankaŭ servis kiel eskapilo el la sufoko de lokaj cirkonstancoj, aparte en orienta Eŭrope sed ankaŭ aliloke.

Mi komencis blogi pri Gombrowicz anglalingve:

Witold Gombrowicz confronts (Polish) provincialism

Witold Gombrowicz: Philosophy in 6 1/4 hours (1)

la 4-an de Marto 2014

Eriketo: Helpu nin festi!

04 Marto 2014, 9:33

Kreskante en la Brita Esperanto-Movado, multaj lertaj kaj simpatiaj parolantoj de Esperanto havis grandan influon sur mia vivo.  Unu el tiuj certe estis la bonkonata D-ino Marjorie Boulton [Maĝari Bultan].  Tre konata ne nur en la Brita, sed tra la tutmonda movado, por mi ŝi ĉiam estis kaj estas tiu kiu helpis instrui Esperanton al miaj gepatroj.


Multaj geesperantistoj internacie konas la verkaĵojn de Marjorie, aparte, sed ne nur, ŝiaj poemaroj.
Dum majo 2014, Marjorie kviete festos ŝian 90-an naskiĝdatrevenon.  Certe multaj sendos bondezirojn al ŝi.  Kune kun aliaj, oni donis al mi la taskon kolekti bondezirojn de Esperanto-parolantoj kaj grupoj.  Mi celas kolekti bildkartojn, mesaĝojn, ktp kaj enmeti ilin en albumon - tial Marjorie povos foliumi ilin laŭvole...
Ĉu plaĉus al vi aŭ al via Esperanto-grupo sendi bondeziran bildkarton aŭ mesaĝon?  Se jes, bonvolu sendi antaŭ la 30-a de aprilo 2014 al:

H Eason
c/o WSPU

208  Titan House
Titan Road
Cardiff  CF24 5BS
Britio

Aŭ retmesaĝe al:
esperanto.cardiff@yahoo.co.uk

Mi antaŭdankas vin pro via helpo.

la 1-an de Marto 2014

Ĝirafo: Blake couplet in Esperanto / Versoj de William Blake & Bob Dylan

01 Marto 2014, 14:12

I haven't had much time for Esperanto lately, but the notion of translating this couplet popped into my head:

How do you know but ev'ry Bird that cuts the airy way,
Is an immense world of delight, clos'd by your senses five?
      -- William Blake, The Marriage of Heaven and Hell, Plate 7
My Esperanto translation:
Kiu scius, se ĉiu bird’ tranĉante ĉielvojon
ĝuas ene vastan mondon kiun via sensokvino kaŝas?
I did it!

In 1987, I used the coinage "ĉielvojo" to translate (on this blog) the ending of a Bob Dylan song:
 Ah, my friends from the prison, they ask unto me
“How good, how good does it feel to be free?”
And I answer them most mysteriously
“Are birds free from the chains of the skyway?”

       -- Bob Dylan, "Ballad in Plain D"
Me:
Amikoj ripetas en la karcer':
"Kiel bone, kiel bone ja sentus' liber'."
Sed mi respondas kun multa mister':
"Ĉu birdojn ne ĉenas ĉielvojo?"


la 25-an de Februaro 2014

Karles: La okcitana en Katalunio

25 Februaro 2014, 20:00

 http://3.bp.blogspot.com/_GVUi9bJEcEs/TJppV8xXDEI/AAAAAAAABDg/Ll1PienFnIQ/s1600/450px-Europe2005_bossost-aranes1.jpg
La 22an de septembro la parlamento de Katalunio per 117 voĉoj kontraŭ 17 aprobis la novan leĝon pri la okcitana lingvo, kiu disvolvas la artikolon 6.5 de la nova katalunia ĉefleĝo ("statuto de aŭtonomeco") aprobita en 2006. Ĉi tiu artikolo deklaras, ke „la okcitana lingvo, nomata arana en Arano, estas la lingvo propra al tiu teritorio kaj estas oficiala en Katalunio”. Kiel sukcesi, ke lingvo parolata de malpli ol milono de la katalunia loĝantaro en anguleto de la lando estu efektive, kaj ne nur laŭvorte, unu el la tri oficialaj lingvoj de la tuta aŭtonoma komunumo, kune kun la kataluna kaj la hispana, estis la defio de tiu ĉi leĝo.
Arano estas malgranda regiono (634 km2) kun ĉ. 10 000 loĝantoj situanta en la nord-okcidenta angulo de la Kataluna Aŭtonoma Komunumo (32 000 km2 kaj 7,5 milionoj da loĝantoj). Ĝia situo en la norda flanko de la centraj Pireneoj komprenigas, ke la indiĝena lingvo estas la okcitana, parolata en la tuj senpera suda triono de Francio kaj en pluraj alpaj valoj de Piemonto fare de eble 3 milionoj da homoj en teritorio kun entute ĉ. 15 milionoj da loĝantoj. Tamen la ekonomia prospero de Arano en la lastaj jardekoj danke al turismo puŝis la denaskajn okcitanlingvanojn en minoritatecon: 39% de la arananoj estas denaske hispanlingvaj, 24% okcitanlingvaj, 15% katalunlingvaj, 6% galeglingvaj kaj 15% alilingvaj. Tiuj datumoj komprenigas efektivan endaĝeritecon de la okcitana en Arano kaj tiu estas la takso de Unesko en sia lingvoatlaso pri endaĝerigitaj lingvoj. Tamen komprenas la okcitanan ĉ. 90% de la loĝantaro kaj scias ĝin paroli pli ol 60%. Certe al tio helpas, ke la okcitana estas preskaŭ interkomprenebla kun la kataluna kaj ne malproksima de la hispana kaj la galega.
La protekto de la okcitana lingvo en Arano komenciĝis jam per la unua katalunia ĉefleĝo post la faŝisma diktaturo en 1979 kaj la unua leĝo pri lingvonormaligo de 1983. Ĉi tiu leĝo per aparta artikolo pritraktis la uzadon de la okcitana en Arano, en kiu ĝi difinis la neceson antaŭenpuŝi la ĝeneralan konon de la lingvo en la regiono, ĝian uzadon en publikaj aranĝoj kaj en amaskomunikiloj, ĝian instruadon en la lernejo kiel studobjekto kaj kiel lingvo de instruado. Ĝi krome deklaris la okcitanajn loknomojn la solaj oficialaj en la regiono, analoge, kiel en diversaj aliaj agadoj, al la kataluna en la cetera parto de la aŭtonoma komunumo. Ĝi krome deklaris, ke ĉiu oficiala lingvoreglamento devos havi apartan zorgon pri la uzado de la okcitana en Arano. En tiu kunteksto de 1984 la okcitana ekfariĝis pera lingvo de instruado en la elementaj lernejoj. Krome la leĝo pri Arano de 1990, kiu donis al ĝi specialan aŭtonomecon, deklaris la okcitanan oficiala lingvo de la regiono kaj la nova leĝo pri lingvonormaligo de 1998 plifortigis la protekton de la okcitana kaj la iniciatojn favore al ĝi. Ĉiuj ĉi agadoj kaj aliaj donadis al la okcitana lingvo en Arano egalajn instrumentojn al la kataluna en la cetera parto de la teritorio. La ĉefleĝo de 2006 kaj la ĵus aprobita leĝo daŭrigas kaj profundigas tiun vojon, ebligante al la okcitanlingvanojn uzi sian lingvon ne nur kun la loka administracio en Arano, sed ankaŭ kun la centra administracio de la kataluna registaro, skribe kaj parole, ekz. se ili uzas ĝian unuigitan telefonan informservon. La nova leĝo postulas, ke la administracio en Arano uzu la okcitanan kiel ĝeneralan lingvon kaj ke ĉiuj servoj kaj organizoj en Arano dependantaj de la kataluna, arana aŭ municipaj registaroj (t.e. ankaŭ la privataj entreprenoj laborantaj por ili) uzu ankaŭ ĝin en siaj skribaj kaj parolaj rilatoj kun la civitanoj. Ĝi devigas la publikajn aŭdvidajn amaskomunikilojn dependantajn de la kataluna registaro precipe uzi la okcitanan en Arano, sed ankaŭ celas certigi ĝian ioman uzadon en la cetera parto de la teritorio. Krome ĉiuj publikaj kaj privataj dokumentoj en la okcitana fariĝas plene validaj kaj ĉiuj leĝoj de la Parlamento de Katalunio estos tradukataj al la okcitana kaj havos oficialan valoron (fakte la parlamenta TTT-ejo jam havas okcitanlingvan version, kvankam ankoraŭ ne tiu de la kataluna registaro). Ĉi-rilate, kompreneble la oficiala okcitana lingvo estas plene uzebla en la katalunia parlamento, kiel montriĝis en la sesio, en kiu la leĝo estis aprobita.
En la instrua sistemo la okcitana fariĝos la ĝenerala lingvo de instruado en Arano. Nuntempe, post diversaj ŝanĝoj de modelo en la lastaj 25 jaroj, tie ekzistas universala lingvomergado en la okcitana en la publika (senpaga) sistemo. La okcitana estas principe la sola pera lingvo de instruado de la tri jaroj da infanĝardeno kaj de la ses elementlernejaj kursoj, dum ĝi poste estas uzata kune kun la kataluna kaj la hispana kiel instrulingvo en la ses jaroj de la mezlernejo (sistemo tute analoga al la uzata por la kataluna en la cetera parto de la aŭtonoma komunumo). Tamen ŝajnas, ke tiu modelo ne estas plene funkcianta en la ĉefurbo, Vielha, pro manko de lingvokapablaj instruistoj. La leĝo pretendas solvi tiun misfunkcion, kvankam la plej facila solvo – la dungo de translimaj fakuloj – ŝajnas leĝe malfacila pro ilia nescio de la hispana (la norma kataluna estus verŝajne tre rapide lernebla por ili). Aliflanke la leĝo postulas, ke la instruadon de la lingva kaj historia specifeco de Arano oni enkonduku en la tutkataluniajn lernejajn programoj. Tio verdire jam okazis, sed ne pro leĝa elpaŝo. Entute ĉio ĉi postulos i.a. apartajn trejnajn programojn por profesiuloj, ekzemple inter instruistoj, kiujn la leĝo parte antaŭvidas kaj kiuj parte estos poste disvolvataj.
Aliflanke la oficialigo de la okcitana per la ĉefleĝo de 2006 nerekte engaĝas en diversaj aspektoj ankaŭ la hispanan registaron. Ekzemple, povas okazi, ke se regione oficialaj lingvoj ekĝuas iujn rajtojn en la eŭrop-uniaj institucioj, kiel en la Parlamento, la oficialigo de la okcitana en Katalunio permesos, ke ankaŭ la centoble pli multnombraj franciaj kaj italiaj okcitanoj ĝuu ilin, kvankam ĉe ili la leĝa statuso de la lingvo staras tre for de tiu atingita en Katalunio – ĉefe en Francio. Por tio estas aparte grava la ekuzo de la nomo „okcitana” por la lingvo en la lastaj leĝoj, anstataŭ la dialekta nomo „arana”, kiu bedaŭrinde estis la sola uzata en la unuaj leĝaj tekstoj en Katalunio. Laste, la leĝo montras ankaŭ kiel ekz. Hispanio povus pli juste kaj egalece mastrumi sian lingvan diversecon. Kiam de jaroj oni sensukcese provadas enkonduki la eblon, ke en la hispania senato – la teritoria ĉambro de la hispana parlamento – popolreprezentantoj povu paroli en la teritorie oficialaj lingvoj, evidentiĝas, ke ekzistas sento ĉe vasta plimulto de la majoritatlingvanoj (kaj en parto de la minoritatanoj), ke la hispana estas ne nur la lingvo kun signife pli multaj parolantoj, sed ankaŭ ke ĝi ial estas pli digna ol kiu ajn alia uzata en la ŝtato. La aliaj lingvoj estas uzeblaj nur en siaj teritorioj kaj ili laŭeble ne estu videblaj ekster ili. Ke ilin oni sentas iel hontindaj kaj kaŝindaj montras ekzemple, ke senescepte ĉiuj ŝtataj televidoj, inkluzive de la publikaj, petas al minoritatlingvanoj esprimi sin en la hispana lingvo antaŭ la kameraoj, eĉ se okaze de kolektiva intervjuo ili ĵus respondis la saman demandon en loka lingvo. Kontraste, la katalunia leĝo pri la okcitana deiras el tute alia perspektivo kaj sentemo: ĉiuj lingvoj meritas la saman respekton, same kiel ĉiuj civitanoj, sendepende de ilia denaska lingvo. Tamen certe ne eblas facilanime pritrakti ĉiujn parolatajn lingvojn en teritorio, kvazaŭ ili estus same disvastigitaj en la socio, ĉar tio praktike malebligus la efektivan defendon de la rajtoj de la civitanoj uzadi siajn lingvojn. La leĝo, do, montras, kiel Hispanio povus tutŝtate oficialigi ankaŭ aliajn lingvojn krom la hispana kaj ekagi por ilia dignigo en la parlamento, amaskomunikiloj, lernejoj ktp.
Entute, la nova leĝo kaj la jama agado por la okcitana en Arano en la lastaj preskaŭ tri jardekoj montras, ke eblas firma laŭŝtupa politiko por protekti la lingvojn kaj la lingvajn rajtojn de la civitanoj. Katalunio evidentigas tion per sia agado favore al la kataluna kaj la okcitana lingvoj, kvankam nuntempe ili estas klare minoritataj kiel denaskaj lingvoj same en Katalunio kiel en Arano – kaj tiuj politikoj ĝuas la longedaŭran vastegan subtenon de ĉ. 90% de la loĝantaro. Se tio ne okazas en aliaj landoj, ekz. en Francio aŭ en partoj de Hispanio, evidentiĝas, ke ne estas pro neeblo, sed pro politika deziro ne doni egalajn rajtojn al la civitanoj kaj malaperigi la landan lingvan riĉecon.  
La aŭtoro dankas Ferriol Macip i Bonet pro liaj komentoj kaj riĉigaj informoj post legado de malneto de tiu ĉi artikolo.
Artikolo aperinta en Etnismo, decembro 2010.
 http://www.himalaiabaqueira.com/wp-content/uploads/2012/10/bandera-aranesa-.jpg

la 19-an de Februaro 2014

Karles: Kiel vidas la aferon niaj kunaventuristoj

19 Februaro 2014, 12:18

La kampanjo por la sendependeco en Skotlando, Yes Skotland, kalkulas en sia tendaro kolektivon de junaj artistoj kaj publicistoj kiuj preparas propagandan materialon por renversigi la malfavorajn rezultojn de la enketoj kaj pli proksimigi la venkon en la referendumo de la venonta 18an de septembro. Lasta specimeno pri la kampanjo estas reklamo reĝisorita de Jack Foster kaj Christopher Silver, en kiu oni argumentas: "ĉu vin lacigas aŭdi kion Skotlando ne povas fari? Kio okazus se tiu ne povas fari iĝus povas fari"?

Fonto de la tradukita informo: Vilaweb



Luis Restrepo: Veronika POÓR, el Hungario, vizitis nin

19 Februaro 2014, 12:04

Inter la 11-a kaj 12-a de fabruaro, Veronika Poór, el Hungario, iniciatinto de Muzaiko.info kaj estrarano de TEJO vizitis nin. Ŝi renkontiĝis kun komencantaj esperantistoj de la Universitato de Antjokio. La 12-an vespere mi kaj aliaj tri lokaj esperantistoj babilis agrable kaj interese kun ŝi. Jen bildoj kaj videaĵo pri tiu renkontigo:

Veronika Poór kaj Rodrigo A. Ramírez :


Manuel F. Hernández kaj Aŭra Guevara :


En Kolombio, antaŭ ol nian urbon Medellín, ŝi vizitis la urbon Cali, el kie lokaj esperantistoj raportis per Twitter kaj bildo en Instagram. Laŭ ŝi rakontis, iras ŝi el Medellín al Bogotá, revenos al Cali kaj el tie al Eŭropo.

la 17-an de Februaro 2014

Karles: Videblo de esperanto dum la Hispana Milito

17 Februaro 2014, 13:59

Afiŝo en esperanto eldonita de la Komisarejo

La Komisarejo pri propagando (katalune: Comissariat de Propaganda) estis organizo de la kataluna registaro kreita la 3-an de oktobro 1936 dum la hispana enlanda milito. Ĝia prezidanto estis la esperantisto Jaume Miravitlles i Navarra.
La Komisarejo pri Propagando eldonis propagandan materialon en formo de eldonaĵoj, afiŝoj kaj filmoj. Ekde oktobro 1936 aperis ĉiun duan semajnon ĝiaj Comunicats de Premsa(Gazetarkomunikojn) en Esperanto, kun la kulaboro de la Kontaŭfaŝista Esperantista Komitato de Katalunio.
La Komisarejo eldonis ankaŭ propagandan afiŝon pri la interveno de trupoj de Italio kaj Germanio, kun la teksto "Kion vi faras por eviti tion? – Esperantistoj de la tuta mondo, agu energie kontraŭ faŝismo".
La kataluna registaro ankaŭ patronis oficiale la komunan memoradon en 1937 de la 50-a datreveno de la naskiĝo de Esperanto, per la organizado de ekspozicio en la Kulturdomo de Barcelono. Je tiu okazo oni eldonis diversan materialon, interalie katalogon pri la ekspozicio. Parto de la materialo estis utiligata post kelkaj monatoj en ekspozicio en diversaj landoj, kiun aŭspiciis la Komisarejo mem.
Fonto de la teksto: Vikipedio
Fonto de la bildo: Toño del Barrio
Plian ilustron pri la temo trovis Guillem Sevilla.

la 5-an de Februaro 2014

Tonyo: Karnavalo en Esperanto, aŭ Esperanto en Karnavalo

05 Februaro 2014, 20:17

Grandega surprizo: Esperanto tute neatendite aperas en karnavala festo en Hispanio!

Mi unue klarigu por eksterhispaniaj amikoj ke ankaŭ en tiu ĉi lando Karnavalo estas tradicia festo, sed ja iom dise kaj eĉ ĥaose: la karnavala celebrado havas longan tradicion, respegulitan eĉ en klasika literaturo, sed dum la epoko de la nacikatolikisma diktaturo de generalo Franco ĝi estis ĝenerale malpermesita. Oni jen trovis la oponon de la Eklezio, kiu taksis ĝin pagana aŭ diboĉa, jen oni provis eviti la kaŝadon per maskoj aŭ la senĝenan ĝuadon. Do, la tradicio rompiĝis en plejmulto de la lokoj, kvankam jen kaj jen, kiam la malpermeso ne estis tro forta aŭ oni iel maskis ĝin, estis konservita ia memoro pri ĝi. Post la morto de la diktatoro, la festo renaskiĝis aŭ oni reinventis ĝin, kelkloke kun granda forto.

En plejmultaj urboj karnavalo restas festo precipe de infanoj aŭ de junuloj. Sed plurloke ĝi montriĝas pli ampleksa kaj popola, kun specifaj trajtoj. Mi ekzemple konas specialajn festojn en la nordo: en Galegio, aŭ en asturia Avileso. Sed sendube la du plej famaj celebradoj estas tiuj de Kanarioj (ĉefe Sanktakruco de Tenerifo) kaj de Kadizo.

La festo de Tenerifo tre similas tiujn de Brazilo, kun grandaj amasoj da turistoj, muziko, maskoj, zekinoj (brilaĵetoj), travestuloj, ktp. Mi ne konas ĝin persone kaj ne povas multe opinii.

Tiu de Kadizo estas alispeca. La trajto kiu plej karakterizas ĝin estas la konkurso de ĥoroj kaj bandoj (hispane “comparsas”“chirigotas”), kiuj maskovestitaj kantas ĉefe satirajn kantojn en granda teatro de la urbocentro. La kvalito de la kantado estas tre alta (almenaŭ por la kutimo de kastilianoj, kiel mi, malpli alkutimiĝintaj al tiu flamenkeca stilo), kaj la inĝenio estas alta kaj tre ofte provoka. Mi foje aŭskultis tiujn ĥorojn kaj ili estas amuzegaj kaj impresigaj.

Tiaj spektakloj etendiĝis al aliaj urboj en Andaluzio, kaj nun estas tre popularaj. Fakte, la celebrado ofte komenciĝas jam kelkajn semajnojn antaŭ la Karnavalo mem, kaj en pluraj lokoj oni organizas la konkurson en serioj, kun granda finalo en la karnavala semajno.

Ekzemple, en la provinco ĉirkaŭ la urbo Sevilo komenciĝis antaŭ kelkaj tagoj la unua el tiuj konkursoj, en urbeto La Rinconada. Kaj la unua “komparso” nomiĝis … Esperanto! kaj sin vestis … kiel esperantistoj, kaj eĉ parte kantis … en nia lingvo! Spektu ĝin en sekva video post minuto 3,30 (se ĝi ne funkcias en via navigilo, iru al tiu ĉi ligilo)

Plejmulto de la kanto estas ja en la hispana (kun kelkaj frazoj en la angla kaj en la itala), sed estas sufiĉe da Esperanto por ke nehispanparolantoj iom komprenu. Notu ne nur la verdajn stelojn kaj la flagojn, sed ankaŭ la vortojn en la ĉapeloj. La prononcado ne estas tute bona, ĉar evidentiĝas ke ili mem ne estas esperantistoj, kaj tion diras kelkfoje en la teksto. Sed la rezulto estas tamen sufiĉe impresiga.

Ni en la hispania movado tute ne scias kiel tio okazis, kiu informis al ili pri la lingvo, kiu decidis Esperanton uzi kiel motivon. Ni ne konsciis pri esperantistoj en la origina urbo Mairena del Alcor, apud Sevilo. El la tekstoj deduktiĝas ke ili volas emfazi ian simpation al la forigo de limoj. Probable ili serĉis la ideojn kaj la vortojn en la reto, sen kontakto kun ni. Ni certe informiĝos kaj mi plu informos vin. Ĉefe se ili sukcesas antaŭeniri en la konkurso aŭ partoprenas aliajn.

Sed mi volis jam informi vin, por ke vi ĝuu kun ni. Eble se ili iel konscias pri la eĥo en la tuta mondo, ili eĉ pli kuraĝiĝos.

Post la bona marŝo de la venonta hispana kongreso en Arundo (ne tro malproksima de la loko de la karnavalo, cetere), kiu montros al ni la esperantan flamenkon, nur mankis tiu ĉi alispeca Esperanto. Kiajn ĝojojn donas al ni tiuj ĉi andaluzuloj, lastatempe.